تحلیل و شناسائی پیشران های موثر بر مدیریت پسماند روستایی با رویکرد آینده پژوهی (مورد پژوهی: بخش مرکزی شهرستان خدابنده)

مدیریت پسماند در مناطق روستایی به‌عنوان یکی از چالش‌های چندبعدی توسعه پایدار، نیازمند شناخت دقیق از عوامل موثر و نحوه تعامل آن‌ها در بسترهای اجتماعی، اقتصادی، نهادی، فرهنگی، فناورانه و زیست‌محیطی است. هدف این پژوهش، تحلیل و شناسایی پیشران‌های موثر بر این حوزه با رویکرد آینده‌پژوهی در بخش مرکزی شهرستان خدابنده است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش‌شناسی، توصیفی – تحلیلی و مبتنی بر روش تحلیل ساختاری می باشد. برای گردآوری داده‌ها، از تکنیک دلفی و ابزار ماتریس اثرات متقاطع در نرم‌افزار micmac استفاده شد. جامعه آماری شامل خبرگان مدیریت پسماند، توسعه روستایی و آینده‌پژوهی بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. در مرحله تحلیل، 30 پیشران در شش بُعد اصلی شناسایی و در قالب نقشه‌های تاثیرگذاری/ وابستگی مستقیم و غیرمستقیم طبقه‌بندی شدند. نتایج نشان داد که پیشران‌های فرهنگی و ارزشی نظیر نگرش جامعه نسبت به تفکیک و بازیافت، ارزش‌گذاری اجتماعی بر پاکیزگی محیط، و نقش نهادهای دینی در آموزش رفتارهای پایدار، در ناحیه راهبردی قرار دارند و به‌عنوان عوامل کلیدی و محرک‌های اصلی سیستم شناخته می‌شوند. همچنین، پیشران‌هایی مانند ظرفیت اجرایی نهادهای محلی، مشارکت اجتماعی، و زیرساخت‌های فناورانه در ناحیه دوسویه قرار گرفتند که نیازمند مدیریت هماهنگ و چندسطحی هستند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که تحول در مدیریت پسماند روستایی بیش از هر چیز وابسته به تغییر در نگرش‌ها، ارزش‌ها و رفتارهای اجتماعی بوده و سیاست‌گذاری موثر در این حوزه باید بر پیشران‌های فرهنگی و مشارکتی تمرکز داشته باشد.