بررسی نقش بنادر آزاد در توسعه تجارت دریایی ایران

بنادر آزاد به‌عنوان یکی از ارکان بنیادین توسعه اقتصاد دریامحور، نقش موثری در ارتقای شاخص‌های تجارت بین‌المللی ایفا می‌کنند. این پژوهش با هدف تحلیل نقش بنادر آزاد ایران در توسعه تجارت دریایی، با تمرکز بر بنادر چابهار، قشم و انزلی، انجام شده است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و داده‌ها از منابع آماری رسمی سازمان بنادر و دریانوردی، گمرک ایران و دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد طی سال‌های 1395 تا 1403 گردآوری شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد بنادر آزاد کشور از طریق جذب سرمایه‌گذاری خارجی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و توسعه زیرساخت‌های بندری، سهم قابل‌توجهی در رشد صادرات و ترانزیت دریایی ایران داشته‌اند. همچنین بررسی شاخص همبستگی میان توسعه زیرساخت‌های بندری و حجم مبادلات دریایی حاکی از ارتباط مثبت و معنادار میان این دو متغیر است .(r=0.74) با وجود این، ضعف در هماهنگی نهادی، محدودیت‌های تحریمی و ناکارآمدی زنجیره لجستیکی مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های بنادر آزاد است. در نتیجه، تقویت سیاست‌های یکپارچه بندری و بهبود اتصال‌های حمل‌ونقلی، می‌تواند زمینه‌ساز افزایش نقش بنادر آزاد در توسعه تجارت دریایی ایران باشد.