سنگ و کوه در اساطیر و «خسرو و شیرین» نظامی

کهن الکوی سنگ در ادب فارسی نماد نفوذناپذیری و سختی و کوه نماد پایداری و استقامت است. بن مایۀ چند وجهی سنگ، در فرهنگ و ادبیات هم جنبۀ مثبت دارد و هم جنبۀ منفی. هم باعث زایش است؛ هم عامل نابودی. این پژوهش با هدف بررسی کهن الگوی سنگ و کوه در اساطیر و در خسرو و شیرین نظامی و به شیوه‌ توصیفی- تحلیلی به چگونگی کاربرد آن ها می پردازد. مثال هایی از خسرو و شیرین نظامی با بررسی ریشۀ اساطیری آن مطرح می گردد. ابزار اصلی گردآوری اطلاعات برگه نویسی از منابع کتابخانه ای است. در این پژوهش مشخص شد که بسامد استفاده از واژۀ سنگ و کوه در منظومه‌ خسرو و شیرین زیاد است. در این داستان واژۀ سنگ کاربرد فراوان و کلیدی دارد؛ هم در ساخت آرایه های ادبی و هم در بخش های مختلف. بررسی و تحلیل نقش اسطوره ای قهرمانان اصلی این داستان نیز بدون در نظر گرفتن دو عنصر سنگ و کوه کامل نیست؛ تولد رازآمیز شبدیز، زندگی شیرین در بنایی از سنگ با دسیسۀ زنان قصر خسرو، سنگ تراشی فرهاد برای ایجاد جوی شیر و رساندن نوشیدنی مطلوب شیرین به او و کندن کوه در عشق شیرین از این موارد است که جنبه‌ اساطیری دارد.

stone and mountain in mythology and in nizami's khosro and shirin

in persian literature, the old rock is a symbol of impenetrability and hardness, and the mountain is a symbol of stability and endurance. the multifaceted nature of stone in culture and literature has both positive and negative aspects. it is also a factor of fertility and destruction. this research aims to investigate the archetype of stone and mountain in mythology and in nizami's khosro and shirin in an analytical-descriptive way and how the word stone is used. in this regard, examples are presented by examining the mythological roots of khosro and shirin nizami. the main tool for collecting information is to get files from library sources. in this research, it was found that the words stone and mountain are frequently used in military works, especially khosro and shirin. in many places in this story, the word stone is used in several key ways, both in the construction of literary arrays and in different parts of the story. shabdiz's mysterious birth, sweet life in a stone building with the intrigue of khosrow's palace women, farhad's stonework to create a milky stream and bring him the desired drink, and digging a mountain for sweet love are among the things. highlights of this story, which has a mythological aspect. examining the presence of the main characters of this story is not complete without considering the rock and the mountain.