تحلیل هم‌استنادی فراموشی سازمانی و ذهنیت‌شناختی عوامل موثر بر آن با رویکرد سودا (مطالعۀ موردی: شرکت نفت خارک)

زمینه و هدف: در دهۀ اخیر، سازمان‌ها به‌طور فزاینده‌ای به ارزش مدیریت دانش، به‌عنوان یکی از ابزارهای بهبود عملکرد و کسب مزیت رقابتی پی برده‌اند. دو بُعد اصلی مدیریت دانش عبارت‌اند از: یادگیری سازمانی و فراموشی سازمانی. پژوهش حاضر دارای دو بخش است که در بخش اول، با نگاه دقیق‌تر به مفهوم فراموشی سازمانی، از طریق تجزیه‌وتحلیل‌های آماری و چگونگی رشد تولیدهای علمی نمایه‌شده در پایگاه استنادی وب آو ساینس، به مصورسازی تولیدهای علمی در این زمینه پرداخته شده است. در بخش دوم، با توجه به پیچیدگی پدیدۀ فراموشی سازمانی و تاثیرگذاری عوامل متعدد بر این پدیده، تلاش شده است که ضمن شناسایی عوامل موثر بر آن، به ساختاردهی و درک عمیق‌تر این عوامل، به‌عنوان مبنایی برای ارائۀ راه‌کارهای بهینه، به‌منظور بهبود فرایندهای سازمانی و تصمیم‌گیری‌های موثر پرداخته شود.روش: در بخش اول، به تجزیه‌وتحلیل کتاب‌شناختی با هدف علم‌سنجی مفهوم فراموشی سازمانی در بازۀ زمانی 1994 تا 2023 با کمک نرم‌افزارهای سایت اسپیس و وس‌ویور مبادرت شد. در بخش دوم، با بهره‌گیری از رویکرد سودا، عوامل تاثیرگذار بر این پدیدۀ مهم بررسی شد. در این مرحله، با انجام مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته با 12 نفر از افراد متخصص و با تجربه در صنعت نفت، این عوامل شناسایی شدند. در نهایت با استفاده نرم‌افزار دسیژن اکسپلورر، نقشۀ جامع‌شناختی ترسیم و با اجرای تحلیل دامنه‌ای و مرکزی، شناخت عمیق‌تری از عوامل موثر بر این پدیده حاصل شد.یافته‌ها: نتایج بخش اول نشان می‌دهد که در بازۀ زمانی فوق، 1130 پژوهش در زمینۀ فراموشی سازمانی در سایت وب آو ساینس نمایه شده که کشور آمریکا با بیشترین استناد در رتبۀ نخست قرار گرفته است و کشورهای سوئد، اسپانیا و انگلستان، نسبت به 10 کشور برتر در این حوزه تحقیقاتی میزان همکاری بین‌المللی بیشتری دارند. همچنین مجله‌های متعلق به دانشگاه‌های برتر جهان، همچون جانز هاپکینز، هاروارد و کمبریج، بیشترین تعداد ارجاع در زمینۀ تحقیقات فراموشی سازمانی را دارند و از طرفی، تعداد مقاله‌های بسیار کمی در این دانشگاه‌ها منتشر شده است. تحلیل هم‌واژگانی نشان می‌دهد که مباحث رهبری، سرمایۀ انسانی و ارتباط آن با سایر مفاهیم می‌تواند به‌عنوان موضوعات داغ تحقیقات آینده مطرح شوند. نتایج بخش دوم، پژوهش حاکی از آن است که عواملی همچون بینش، علایق و انگیزش کارکنان، با امتیاز دامنه‌ای 12 و مرکزیت 28/19، بینش، علایق و انگیزش مدیران با امتیاز 9 و مرکزیت 26/16 در نگاشت ذهنی خبرگان در زمینۀ عوامل موثر بر فراموشی سازمانی بیشترین اهمیت را دارند.نتیجه‌گیری: با توجه به تحلیل‌های هم‌استنادی، پژوهشگران علاقه‌مند در این زمینۀ تحقیقاتی، می‌توانند برای بررسی موضوعات داغ که طبق نتایج پژوهش، مباحث رهبری و سرمایۀ انسانی و ارتباط آن با سایر مفاهیم است، همکاری‌ها لازم را با کشورها و موسسه‌هایی داشته باشند که در این زمینه به‌صورت تخصصی فعالیت دارند. بنا به نتایج حاصل از دو بخش پژوهش، کارکنان، رهبران و مدیران به‌عنوان عناصر کلیدی، نقش بسیار حیاتی و اساسی در سازمان‌ها در زمینه فراموشی سازمانی ایفا می‌کنند.

co-citation analysis of organizational forgetting and cognitive mindset factors influencing it with a soda approach (case study: khark oil company)

background & purpose: in the last decade، organizations have increasingly realized the value of knowledge management as one of the tools to improve performance and gain competitive advantage. the two main dimensions of knowledge management are organizational learning and organizational forgetting. the present research consists of two sections. in the first section، a closer examination of organizational forgetting is conducted through statistical analyses، illustrating the growth of scientific productions indexed in the wos citation database. in the second section، given the complexity of the organizational forgetting phenomenon and the influence of various factors on it، efforts have been made to identify the influential factors and to structure and deepen the understanding of these factors as a basis for proposing optimal solutions to improve organizational processes and effective decision-making.methodology: in the first section، a bibliometric analysis was conducted to scientifically validate the concept of organizational forgetting within the time frame of 1994-2023 using citespace and vosviewer software tools. in the second section، employing the soda approach، factors influencing this significant phenomenon were studied. at this stage، semi-structured، in-depth interviews were conducted with 12 experienced experts in the oil industry to identify these factors. finally، using decision explorer software، a comprehensive cognitive map was drawn، and by conducting domain and central cognitive analysis، a deeper understanding of the factors influencing this phenomenon was obtained.findings: the results of the first section indicate that within the specified timeframe، 1130 studies on organizational forgetting have been indexed in the web of science database. the united states ranks first in terms of citations، with sweden، spain، and the united kingdom having higher rates of international collaboration compared to the top ten countries in this research field. additionally، journals affiliated with top universities worldwide such as johns hopkins، harvard، and cambridge have the highest number of citations in the field of organizational forgetting research. conversely، a very small number of articles have been published by these universities. lexical analysis indicates that topics such as leadership، human capital، and their relationship with other concepts can be considered hot research topics in the future. the results of the second section of the research indicate that factors such as insight، interests، and employee motivation، with domain scores of 12 and centrality of 19/28، as well as insight، interests، and managerial motivation، with scores of 9 and centrality of 16/26، are of utmost importance in mapping the experts' mindset regarding the factors influencing organizational forgetting.conclusion: based on co-citation analyses، researchers interested in this research area can collaborate with countries and institutions that specialize in this field to investigate hot topics، which according to the research results، include leadership and human capital and their relationship with other concepts. based on the results obtained from the two sections of the research، employees، leaders، and managers play a crucial and fundamental role in organizations regarding organizational forgetting.