تکوین خطه الکتابه در عصر امارت امویان اندلس (316-138ه)

‌خطه‌ الکتابه که نگارش مکاتبات رسمی و دیوانی امرا و دستگاه دولتی را بر عهده داشت، یکی از دیوان‌های اصلی نظام اداری امویان اندلس بود که در عصر امارت آن خاندان، مجال تکوین یافت. پژوهش حاضر با واکاوی ‌خطه‌ الکتابه به شیوه تاریخی توصیفی- تحلیلی و باهدف کشف عوامل موثر در تکوین آن، درصدد پاسخ به این سوال است که ‌خطه‌ الکتابه در عصر امارت امویان اندلس چگونه تکوین یافت؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در پی تغییر نظام سیاسی از والی‌گری به امارت و تشکیل دولت مستقل اموی، تشکیلات اداری و دیوانی ایجاد شد، عربی زبان رسمی و اداری گردید، نثر تطور یافت و کتابت در سطح جامعه و سایر شهرهای اندلس گسترش پیدا کرد. همچنین انتقال علوم گوناگون از شرق به اندلس، تعلیم‌وتربیت در آن سرزمین را توسعه داد و مودبین و معلمین، کاتبانی را پرورش دادند که به ارتقای توان فنی و تخصصی‌ شدن کتابت دیوانی کمک کردند و همه این عوامل به‌تدریج نقش موثری در تکوین فرایند ‌خطه‌ الکتابه ایفا نمودند.

the formation of the khittat al-kitābah in the era of the umayyad emirate of andalus (138–316 ah)

the khittat al-kitābah, which was responsible for writing the official and bureaucratic correspondence of the rulers and the state[i, was one of the principal divans of the umayyad administrative system in andalus and developed during the emirate period of that dynasty. the present study, through a historical descriptive–analytical examination of the khittat al-kitābah and with the aim of identifying the factors influencing its formation, seeks to answer the question: how did the khittat al-kitābah developed during the era of the umayyad emirate of andalus?the findings of this research indicate that following the transformation of the political system from governorship (wilāyah) to emirate and the establishment of an independent umayyad state, administrative and bureaucratic institutions were created, arabic became the official and administrative language, prose evolved, and writing spread throughout society and other cities of andalus. moreover, the transmission of various sciences from the east to andalus fostered educational development in that land, and educators and teachers trained scribes who contributed to the improvement of technical skills and the professional specialization of bureaucratic writing. all these factors gradually played an effective role in the formation of the khittat al-kitābah.[1] phd candidate, department of history, university of islamic denominations. tehran, iran. jamilimaj123@gmail.com[2] assistant professor of islamic history, faculty of qurʾan and hadith, sanandaj branch, university of islamic denominations, tehran, iran. o.usefi@mazaheb.ac.ir