نقش دولت صفویه در تقویت فرهنگ شیعی در مازندران

صفویه، نخستین دولت مقتدر شیعی در تاریخ ایران به ‌شمار می‌رود که تاسیس آن تحولی بنیادین در ساختار سیاسی و اعتقادی کشور پدید آورد. حاکمان صفوی باهدف گسترش و تثبیت مذهب تشیع امامی، تلاش‌های گسترده‌ای در زمینه‌های سیاسی، امنیتی، فرهنگی و اقتصادی انجام دادند. یکی از مناطقی که تحت تاثیر صفویه، تشیع در آن نهادینه و ماندگار شد، خِطۀ مازندران بود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که دولت صفویه چگونه در تقویت و تثبیت فرهنگ تشیع امامی در منطقه مازندران موثر بوده است؟ در این نوشتار، باتکیه‌‎بر روش توصیفی‌‌ تحلیلی، اقدامات صفویه در حوزه‌های سیاسی- امنیتی، فرهنگی و اقتصادی در مازندران مورد رصد و بررسی قرار می‌گیرد تا چگونگی تاثیر آن در گسترش مذهب شیعه در این منطقه مشخص شود. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که اگرچه پیش از صفویه، در این منطقه، از قرن دوم گرایش به تشیع وجود داشته است، اما اقدامات نظام‌مند صفویه در طبرستان (مازندران)، مانند ساختن شهرهایی جهت حفظ امنیت سیاسی، مساجد، پل، حمام، اسکله دریایی و...، زمینه‌ساز تقویت جایگاه تشیع امامی گردید و در نهادینه‌سازی فرهنگ شیعی در آن سامان موثر بوده است.

the role of the safavid state in strengthening shiʿi culture in mazandaran

the safavid dynasty is regarded as the first powerful shiʿi state in the history of iran, the establishment of which brought about a fundamental change in the political and ideological structure of the country. with the aim of expanding and consolidating imami shiʿism, the safavid rulers undertook extensive efforts in political, security, cultural, and economic domains. one of the regions in which shiʿism became institutionalized and established under the influence of the safavids was the region of mazandaran. the main question of this study is how the safavid state contributed to the strengthening and consolidation of imami shiʿi culture in mazandaran. employing a descriptive–analytical method, this article examines safavid measures in the political–security, cultural, and economic domains in mazandaran in order to clarify their impact on the expansion of shiʿism in this region. the findings indicate that although tendencies toward shiʿism had existed in this area since the second century ah, the systematic policies of the safavids in tabaristan (mazandaran)—such as the construction of cities to ensure political security, as well as mosques, bridges, bathhouses, ports, and other infrastructures—played a significant role in strengthening the position of imami shiʿism and contributed effectively to the institutionalization of shiʿi culture in the region.