تطورات تاریخی جریان عثمانیه در پنج قرن نخستین اسلامی

اندیشه عثمانیه، به عنوان یکی از جریان‌های تاثیرگذار در تاریخ اسلام، بر پایه دشمنی با امیرالمومنین علی (ع) و اهل‌بیت (ع) شکل گرفت و در دوره بنی‌امیه به یک فرهنگ پایدار تبدیل شد؛ اما دیری نپایید که این جریان قدرت خود را از دست داد و توسط اصحاب حدیث تعدیل شد. عوامل و زمینه های تطورات احتمالی این جریان پرسش این مقاله است و این ادعا را دنبال می کند که عثمانیه دست‌کم پنج مرحله از شکل‌گیری اولیه تا انتقال آن به غرب جهان اسلام را پشت سر گذاشته است. هدف پژوهش، بررسی مراحل مختلف تطور این جریان و شناخت اثرات آن بر ساختار سیاسی و اجتماعی جهان اسلام است. روش تحقیق شامل تحلیل تاریخی و بررسی اسناد و روایت‌های آن بر پایه منابع تاریخی، رجالی، فرقه‌نگاری و حدیثی اهل‌سنت است که مراحل پنج‌گانه تحولات این جریان را روشن می‌کند.یافته‌ها نشان می‌دهد که جریان عثمانیه با پیدایش اصطلاحات خاص همچون دین عثمان در دوره بنی‌امیه به‌ عنوان یک اندیشه پایدار شکل گرفت و با سیاست‌های معاویه، همچون جعل حدیث و سب امام علی (ع)، به فرهنگ غالب تبدیل شد. با روی کار آمدن بنی‌عباس، این جریان به مرور از مرکز خلافت اسلامی حذف شد و پس از پذیرش اندیشه تربیع خلفا توسط اهل‌سنت، به حاشیه رانده شد. اما استمرار این اندیشه در مناطق غربی جهان اسلام، از جمله اندلس، نشان‌دهنده پیوند آن با حکومت بنی‌امیه است.