نظام منطقه ای مکران و جنوب شرق ایران: ارزیابی چالش ها و مسائل آن

مقدمه: با افول نظام دوقطبی و هژمونیک، مناطق نوین در دستور کار قدرت‌های منطقه ای و جهانی قرار گرفته است. مجموعه آسیا به‌ویژه پاسیفیک و مکران (به‌ویژه جنوب شرق ایران)، امروزه از کانونی ترین و پرتنش ترین مناطق ژئوپلیتیکی جهان محسوب می شوند. باتوجه‌به ظهور قدرت های منطقه ای و بین‌المللی جدید و اهمیت مناطق جدید برای رقابت های تازه به‌ویژه در آسیا و در محدوده مکران (و جنوب شرق ایران در کانون جغرافیای آن)، به بررسی چالش های امنیتی جنوب شرق ایران اقدام شده است. در این راستا، دو هدف مهم موردتوجه نویسندگان است. نخست، توجه و اهمیت منطقه گرایی و لزوم توجه به مناطق نوظهور رقابتی مانند مکران و جنوب شرق ایران. دوم، پرداخت به سطح چالش‌های امنیتی منطقه جنوب شرق ایران به‌عنوان یکی از کانون های رقابت مهم در بین قدرت های آسیایی و غربی (به‌ویژه ایالات متحده).روش : پژوهش حاضر از نظر ماهیت در زمره پژوهش های نظری و از حیث هدف، در زمره تحقیقات تئوریک - کاربردی است که بر مبنای آن، روش شناسی نیز توصیفی - تحلیلی است، بر همین مبنا، از مبادی تئوریک مرتبط که توانایی توضیح چهار سطح مفهومی را داشته باشد و کاربست منسجمی داشتهباشد، بهره گرفته است، چهار سطح مذکور عبارت‌اند از: ظهور مناطق جدید، چرخه ی انتقالی و گذار قدرت در نظام بین الملل، نقش یابی بازیگران منطقه ای در مناطق پیرامونی و بازشناسی چالش ها و آسیب های چندوجهی داخلی. یافته ها: منطقه مکران (با تمرکز بر جنوب شرق ایران) ناحیه اصلی سکونت و استقرار قوم بلوچ است که شامل قلمرو به‌هم‌پیوسته‌ای شامل ایالت بلوچستان پاکستان، گوشه جنوب باختری افغانستان و ناحیه مشتمل بر جنوب شرقی ایران است که در سه عنصر قومیت، زبان و مذهب متفاوت از سایر نقاط مرکزی است.در قیاس با شرایط دیگر ساکنان قوم بلوچ در پاکستان و هند، ساکنان ایرانی در وضعیت نامطلوب‌تری به‌ویژه در سطح اقتصادی و سیاسی (عدم سهیم سازی در ساختار قدرت) قرار دارند. وضعیت نامناسب توسعه انسانی و آموزش و فقدان کنشگران مدنی توانمند منجر به ازدست‌دادن ظرفیت ها و مقدورات ملی شده است. مروری بر شاخص های مختلف انسانی و رفاهی در همه زمینه ها نشانگر تفاوت فاحش این استان در قیاس با شهرهای دیگر است. وجود محرومیت های متعدد و آسیب های اجتماعی یکی از زمینه های بسیار پرمخاطره برای تشدید مشکلات امنیتی و رشد جریانات افراطی و خشونت گرا و نیز افزایش تجارت مواد مخدر و قاچاق کالا شده است. با انسداد مرزهای شمالی توسط ایران، ترانزیت مواد مخدر به سمت مناطق جنوب افغانستان منتقل شده است. بنابراین، این وضعیت سبب شده است تا منطقه جنوب شرق ایران، بیش از سایر مناطق کشور به‌عنوان گستره ای جغرافیای با امتیازات چون کوتاهی مسیر و وجود فضاهای خالی سکنه به‌شدت تحت‌تاثیر ژئوپلیتیک مواد مخدر و معضلات و ناامنی‌های ناشی از آن قرار گیرد.نتیجه گیری: بیشترین سهم جغرافیایی (سرزمینی و دریایی) در منطقه مکران از آن ایران است، ولی میزان نقش آفرینی کشور در مسائل کنونی و نیز الگوهای سامان‌یافته دوستی و دشمنی در سطح بسیار نازلی است و واقعیت بیانگر وجود ترتیبات و مناسبات چندلایه دو یا چندجانبه بین بازیگران منهای ایران است. نتایج نشانگر آن است که کمترین طرح و پروژه توسعه‌محور و عمرانی در این استان و منطقه اجرا شده است و در شرایطی که منطقه مکران می بایستی به بخش توانمند ایران در مسائل اقتصاد جهانی و مبدل‌شدن به بازیگری بزرگ در عرصه منطقه ای و بین المللی تبدیل شود، در فقدان سیاست ورزی مناسب و سیاست های مقطعی و گاه ایدئولوژیک و عدم توزیع عادلانه بودجه عمومی کشور و عدم سهیم‌سازی سیاسی، محذورات بر مقدورات برتری یافته است و این منطقه به نقطه ی ضعف امنیت و اقتصاد ایران تبدیل شده است.

the regional system of makran and southeast iran: an assessment of its challenges and issues

introduction with the decline of the bipolar and hegemonic system، new regions have been placed on the agenda of regional and global powers. asia، especially the pacific and makran (especially southeast iran)، is today considered one of the world's most central and tense geopolitical regions. given the emergence of new regional and international powers and the importance of new regions in new competitions، especially in asia and the makran region (and southeast iran at its geographic center)، an attempt has been made to examine the security challenges facing southeast iran. in this regard، the authors have two important goals in mind. first، pay attention to the importance of regionalism and the need to monitor emerging competitive regions، such as makran and southeastern iran. second، to address the level of security challenges in the southeastern region of iran، which is a center of significant competition between asian and western powers (especially the united states).methodologythe present study is theoretical in nature and، in terms of its purpose، theoretical-applied research، which، in turn، informs the methodology، which is also descriptive-analytical. on this basis، it has used relevant theoretical principles to explain the four conceptual levels and ensure coherent application. the four levels mentioned are: the emergence of new regions; the transitional cycle and power transition in the international system; the role of regional actors in peripheral regions; and the recognition of multifaceted internal challenges and harms. findingsthe makran region (focusing on southeastern iran) is the main area of residence and settlement of the baloch people، which includes a contiguous territory including the balochistan province of pakistan، the southwestern corner of afghanistan، and the area comprising southeastern iran، which is different from other central areas in three elements: ethnicity، language، and religion.     compared to other baloch residents in pakistan and india، iranian residents are in a more unfavorable situation، especially at the economic and political levels (due to limited participation in the power structure). the poor state of human development and education، and the lack of capable civil activists، have led to the loss of national capacities. a review of various human and welfare indicators in all areas shows the stark difference of this province compared to other cities. the existence of numerous deprivations and social harms has become one of the most risky areas for the intensification of security problems and the growth of extremist and violent movements، as well as the increase in drug trafficking and smuggling. with the closure of the northern borders by iran، drug transit has shifted to the southern regions of afghanistan. therefore، this situation has caused the southeastern region of iran، more than other regions of the country، to be severely affected by the geopolitics of drugs and the problems and insecurities arising from it. conclusioniran has the largest geographical share (land and sea) in the makran region، but the country's role in current issues and the organized patterns of friendship and enmity are at a very low level، and the reality indicates the existence of multilayered bilateral or multilateral arrangements and relations between actors، excluding iran. the results indicate that the least number of development-oriented and construction plans and projects have been implemented in this province and region، and in a situation where the makran region should have become a powerful part of iran in global economic issues and become a major player in the regional and international arena، in the absence of proper politics، sectional and sometimes ideological policies، the lack of fair distribution of the country's public budget، and the lack of political participation، the forbidden have prevailed over the possible، and this region has become a weak point for iran's security and economy.