جایگاه سازمان‌های بین‌المللی و چندجانبه‌گرایی منطقه‌ای در راهبرد خیزش صلح‌آمیز چین

مقدمه: افول هژمونی ایالات متحده و تغییر در نظم بین‌الملل موجب شده است تا چین به‌عنوان قدرتی نوظهور، راهبرد «خیزش صلح‌آمیز» خود را از مسیر چندجانبه‌گرایی منطقه‌ای پیگیری کند. شرق آسیا، به‌عنوان منطقه‌ای که منافع چین و آمریکا در آن تلاقی می‌کند، بستر اصلی این تحول است. در چنین شرایطی، چین برای کاهش تنش، مدیریت پیش‌فرض تهدید چین و تثبیت نفوذ خود در آسیا، از ظرفیت سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای چندجانبه استفاده می‌کند. هدف اصلی این پژوهش، تبیین جایگاه سازمان‌های بین‌المللی و چندجانبه‌گرایی منطقه‌ای در تحقق استراتژی خیزش صلح‌آمیز چین و بررسی نحوه به‌کارگیری این ابزارها برای کسب هژمونی منطقه‌ای است.روش‌ها: پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی انجام‌گرفته و داده‌ها از منابع ثانویه شامل اسناد دیپلماتیک، متون سازمان‌های بین‌المللی، آمار اقتصادی و آثار علمی استخراج شده‌اند. با تحلیل نهادی و کارکردی سازمان‌های بین‌المللی منطقه‌ای مانند آسه‌آن، بانک توسعه آسیایی، سازمان همکاری شانگهای و مجمع منطقه‌ای آسه‌آن، تلاش شده تا نحوه بهره‌گیری چین از ابزار چندجانبه‌گرایی در ابعاد اقتصادی، امنیتی و سیاسی تبیین گردد. تمرکز اصلی پژوهش بر سیاست موازنه نهادی چین در برابر ایالات متحده و مدیریت روابط با همسایگان در قالب چندجانبه‌گرایی منطقه‌ای است.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که چین با اتخاذ سیاست چندجانبه‌گرایی فعال و مشارکت در نهادهای منطقه‌ای، موفق شده است سه هدف عمده را محقق سازد: نخست، ایجاد موازنه نهادی نرم با آمریکا و جلوگیری از تقابل مستقیم از طریق مشارکت در نهادهای فراگیر منطقه‌ای؛ دوم، ایجاد وابستگی متقابل نامتقارن با کشورهای شرق و جنوب شرق آسیا که سبب کاهش احتمال تشکیل ائتلاف‌های ضد چینی شده است؛ و سوم، افزایش اطمینان و شفافیت راهبردی در ذهنیت دولت‌های همسایه برای مقابله با «پیش‌فرض تهدید چه». در بعد اقتصادی، چین با عضویت در پیمان‌هایی همچون آسه‌آن+3، آرسپ و سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا - پاسیفیک، به مرکز ثقل اقتصاد منطقه تبدیل شده و از طریق ادغام اقتصادی، نفوذ خود را تثبیت نموده است. در بعد امنیتی نیز مشارکت در مجمع منطقه‌ای آسه‌آن و اجلاس شرق آسیا به چین امکان داده تا مفاهیم جدیدی چون «امنیت مشترک و مشارکتی» را در گفتمان منطقه‌ای نهادینه کند. این رویکرد نهادی چین سبب شده است تا خیزش این کشور نه‌تنها با مقاومت مواجه نشود، بلکه به‌عنوان عاملی برای ثبات و توسعه منطقه‌ای تلقی گردد. به عبارتی، چین از «قدرت نرم نهادی» برای مشروعیت‌بخشی به قدرت‌افزایی خود بهره برده و با گسترش نهادهای چندجانبه، هزینه موازنه‌سازی علیه خود را افزایش داده است.نتیجه‌گیری: تحلیل نهایی نشان می‌دهد که چندجانبه‌گرایی منطقه‌ای به‌مثابه ابزاری کلیدی در تحقق راهبرد خیزش صلح‌آمیز چین عمل می‌کند. پکن باتکیه‌بر سازوکارهای بین‌المللی نه‌تنها تهدیدپنداری از رشد خود را کاهش داده؛ بلکه نظم منطقه‌ای مطلوب خویش را نیز در حال شکل‌دادن است. حضور فعال در سازمان‌های بین‌المللی به چین اجازه داده است تا با موازنه نهادی، وابستگی متقابل و دیپلماسی مشارکتی، قدرت خود را در چارچوبی صلح‌آمیز و قانونی گسترش دهد. در سطح کلان، این روند نشانه‌ی گذار تدریجی از نظم تک‌قطبی آمریکایی به نظم چندمرکزی آسیایی است. برای کشورهای منطقه و از جمله ایران، مطالعه و الگوبرداری از تجربه چین در بهره‌گیری از سازمان‌های بین‌المللی می‌تواند در طراحی راهبردهای توسعه و سیاست خارجی چندجانبه‌گرا مفید واقع شود.

the position of international organizations and regional multilateralism in china's peaceful rise strategy

introductionthe relative decline of u.s. hegemony and the ongoing transformation of the international order have created a new strategic environment in which china seeks to achieve its peaceful rise through a combination of regional engagement and multilateral diplomacy. east asia، as the most dynamic and contested geopolitical arena، represents the central platform for this transformation. china's leadership has recognised that sustaining economic growth and projecting influence require a stable، rule-based regional environment. consequently، rather than pursuing unilateral dominance or military expansion، beijing has adopted multilateralism as a strategic tool to manage tensions، shape norms، and expand its legitimacy as a responsible great power. this study explores how china utilises international organisations and regional multilateral frameworks to advance its regional hegemony and reshape the existing order. it specifically analyses the political، economic، and security dimensions of china's institutional participation and how these mechanisms contribute to the consolidation of a new، china-centred regional order in the asia-pacific. methodsthis research employs a descriptive–analytical methodology based primarily on secondary sources، including diplomatic statements، institutional charters، policy papers، and economic datasets. the analytical framework combines institutional and functional analysis to examine the dynamics of china's engagement with regional multilateral institutions such as the association of southeast asian nations (asean)، the asian development bank (adb)، the shanghai cooperation organisation (sco)، and the asean regional forum (arf). the study evaluates china's use of institutional balancing—a strategy aimed at redistributing regional influence without direct confrontation—as a key element of its foreign policy. by comparing china's initiatives in both economic and security-based multilateral frameworks، the study identifies the mechanisms through which beijing converts participation into influence and legitimacy. in addition، the research contextualises china's multilateral strategy within the broader theoretical debate on the evolution of regional orders and the transition from unipolarity to multipolarity. findingsthe findings reveal that china's multilateral diplomacy operates on three mutually reinforcing levels. first، institutional balancing allows china to offset u.s. dominance through regional mechanisms. by engaging deeply in asean-led forums such as asean+3، the east asia summit (eas)، and rcep، beijing promotes a new model of regional governance that limits u.s. influence while avoiding open confrontation. this institutional presence enables china to act as a norm entrepreneur، shaping rules and procedures consistent with its strategic interests. second، china's multilateral engagement has generated a pattern of asymmetric interdependence with its neighbours. through trade agreements، investment، and infrastructure projects—particularly under the belt and road initiative—beijing has created a web of economic dependencies that discourage regional actors from joining anti-china coalitions. the establishment of the regional comprehensive economic partnership (rcep) in 2020 exemplifies how china has used multilateral economic frameworks to consolidate its position at the heart of regional trade networks، covering nearly one-third of global gdp and population. third، china's participation in regional security dialogues، especially within the asean regional forum and the east asia summit، contributes to confidence-building and threat perception management. by promoting principles such as common، comprehensive، cooperative، and sustainable security، china presents itself as a constructive actor committed to regional stability. this approach serves to mitigate the china threat theory and enhance the credibility of its peaceful rise narrative. in this sense، multilateralism functions not only as a diplomatic tool but also as a form of institutional soft power، allowing china to legitimise its rise and shape the strategic environment through consensus rather than coercion. furthermore، china's multilateral activism underscores a broader transformation in global governance. by prioritising regionalism and shared prosperity، beijing redefines the norms of international cooperation from a state-centric، western-led model toward a more inclusive and pluralistic order grounded in mutual benefit and respect for sovereignty. conclusionsthe study concludes that regional multilateralism constitutes a central pillar of china's peaceful rise strategy. through systematic participation in international and regional organisations، china has institutionalised its influence، reduced the risks of conflict، and cultivated legitimacy as a cooperative power. multilateralism allows beijing to balance against u.s. dominance indirectly while strengthening economic interdependence and diplomatic networks across asia. this evolution signifies not merely a tactical adjustment but a strategic reorientation toward norm-based power projection، where institutions become the principal medium of geopolitical competition. china's model demonstrates that the pursuit of regional leadership can proceed through inclusion rather than exclusion، through dialogue rather than deterrence. ultimately، the findings suggest that china's approach heralds a gradual shift from a u.s.-centred unipolar system to a multipolar asian order founded on collective prosperity and cooperative security. for regional actors such as iran and other emerging economies، china's experience highlights the enduring relevance of multilateral engagement and institutional diplomacy as viable instruments for safeguarding national interests within an evolving international order.