مدل توزیع قدرت سیاسی مطلوب با توجه ‌به جایگاه روحانیت در اندیشه شهید بهشتی

پژوهش حاضر باهدف ارائه‌ مدلی بومی و پویا برای توزیع قدرت سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، بر پایه‌ اندیشه‌های شهید آیت‌الله دکتر بهشتی، سامان‌یافته است. مسئله‌ محوری پژوهش، بازتعریف نسبت میان «مشروعیت الهی» و «مقبولیت مردمی» در ساختار قدرت و واکاوی راهکارهای پیشگیری از تمرکز، ناکارآمدی و شکاف نهادی است. روش تحقیق، تحلیل اسنادی و نقد تطبیقی آثار و مواضع شهید بهشتی، در کنار مقایسه‌ای مفهومی با نظریات رقیب همچون قرارداد اجتماعی روسو و قدرت شبکه‌ای فوکو است. یافته‌ها نشان می‌دهد مدل پیشنهادی با الهام از منظومه فکری بهشتی، سه‌لایه‌ درهم‌تنیده را ترسیم می‌کند: 1. محوریت رهبری دینی و ولایت فقیه به‌عنوان تنظیم‌گر پیوند میان اصول ثابت و نیازهای متغیر؛ 2. تفکیک قوا و توازن نهادی برای تضمین عدالت، کارآمدی و نظارت متقابل؛ 3. مشارکت فعال مردم، نخبگان و نهادهای واسط (احزاب، شوراها، شورای نگهبان) با نقش میانجی و گفتمان‌ساز روحانیت در صیانت از مشروعیت و بازتولید سرمایه اجتماعی. نوآوری مدل در تاکید بر نقش مسئولانه و بازاندیشانه‌ روحانیت، سازوکارهای شفافیت، آموزش عمومی و نهادهای مدنی به‌عنوان ابزارهای اجرایی برای پایداری و بازتولید مشروعیت نهفته است. پایداری این الگو وابسته به شفافیت، نظارت همگانی، پرهیز از انحصار و اصلاح مستمر کارکردهاست. چارچوب حاضر زمینه‌ای برای پژوهش‌های آتی در عرصه مردم‌سالاری دینی و مهندسی نهادی فراهم می‌آورد.

a model for the desirable distribution of political power considering the position of the clergy in shahid beheshti's thought

this study aims to present a native and dynamic model for the distribution of political power in the islamic republic of iran based on the ideas of shahid ayatollah dr. beheshti. the main issue of the research is the redefinition of the relationship between divine legitimacy and popular acceptance in the power structure and the examination of strategies to prevent concentration, inefficiency, and institutional gaps. the research method combines document analysis and comparative critique of beheshti's works and positions, alongside a conceptual comparison with competing theories such as rousseau's social contract and foucault's networked power. findings indicate that the proposed model, inspired by beheshti's intellectual framework, delineates three interwoven layers: 1. the centrality of religious leadership and the supreme leader as a regulator linking fixed principles and variable needs; 2. separation of powers and institutional balance to ensure justice, efficiency, and mutual oversight; 3. active participation of the people, elites, and intermediary institutions (parties, councils, guardian council) with the clergy's mediating and discourse-building role in preserving legitimacy and reproducing social capital. the innovation of this model lies in emphasizing the responsible and reflective role of the clergy, as well as transparent mechanisms, public education, and civil institutions as executive tools for the sustainability and reproduction of legitimacy. the durability of this model depends on transparency, public oversight, avoidance of monopoly, and continuous functional reforms. this framework provides a foundation for future research in religious democracy and institutional engineering.