واکاوی تحولات نهاد قضاء در دوره اول عباسی و مقایسه آن با دوره خلفای راشدین

یکی از مهم‌ترین تعلیمات اسلام، تاکید بر برقراری عدل و قسط است و نهاد قضا به عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای دوره اسلامی در این راستا شناخته می‌شود. دیوان قضا در قرون اول اسلامی نقش حیاتی در حفظ عدالت و نظم اجتماعی ایفا کرده و این تحولات در دوره اول عباسیان بیشتر اتفاق افتاده است. بنابراین، بررسی تحولات این دیوان در این دوره ضرورت دارد. مقاله حاضر با استفاده از روش تطبیقی تحلیلی، به دنبال بررسی این مساله است که تحولات ساختاری دیوان قضا در دوره اول عباسیان نسبت به دوره خلفای راشدین به چه دلیل و چگونه بوده است؟ نتایج حاصل از تحقیق نشان می‌دهد که در دوره خلفای راشدین، دیوان قضاء بر اساس اصول شریعت و با تاکید بر سادگی و عدم پیچیدگی اداری فعالیت می‌کرد که این امر موجب افزایش اعتماد مردم به نظام حکومتی و تقویت حس همبستگی اجتماعی شد. با انتقال قدرت به عباسیان، دیوان قضا دستخوش تحولات عمده‌ای گردید. در این دوره، فقه اسلامی به عنوان یک علم مستقل توسعه یافت و قواعد حقوقی جدیدی با تاسیس مراکز آموزشی تدوین شد که به حل مسائل پیچیده اجتماعی کمک می‌کرد. تحولات دیوان قضا در دوره عباسیان نسبت به دوره خلفای راشدین نشان‌دهنده تکامل نظام قضائی اسلامی است.

administrative and organizational changes of the court of justice in the first era of the abbasids compared to the period of the rashidin caliphs

one of the most important teachings of islam is the emphasis on establishing justice and installments, and the institution of justice is known as one of the most important institutions of the islamic period in this regard. this institution also plays a prominent role in creating security and stability in the islamic realm. in the early islamic centuries, the court of justice played a vital role in maintaining justice and social order and brought about important developments in the laws of judgment. therefore, it is necessary to examine the developments of this court in this period. using the descriptive analytical method, this article examines the structural changes of the court of justice in the first period of the abbasids compared to the period of the rashidin caliphs. the results of the research show that during the era of the rashidin caliphs, the court of judiciary operated based on the principles of sharia and emphasized the simplicity and lack of administrative complexity, which increased people's trust in the government system and strengthened the sense of social solidarity. with the transfer of power to the abbasids, the court of justice underwent major changes. during this period, islamic jurisprudence developed as an independent science, and new legal rules were formulated with the establishment of educational centers that helped solve complex social problems. the developments of the court of justice in the abbasid period compared to the rashidin caliphs show the evolution of the islamic judicial system, which has changed according to the social, political and economic needs of its time. these developments not only affected judicial procedures, but also changed the role of judges and the administrative structure.