شناسایی و اولویت بندی شاخص های فضایی- کالبدی موثر بر امنیت در فضاهای شهری (مطالعه موردی: کوی گلستان سبزوار)

امنیت به‌عنوان یکی از نیازهای اساسی انسانی تاثیر بسزایی بر کیفیت زندگی اجتماعی فضاهای شهری، فلذا کیفیت زندگی شهروندان دارد. محله گلستان و اهالی غربتی ساکن آن به‌عنوان یکی از محلات اقلیت‌نشین و در عین حال تاریخی شهر سبزوار چند سالی است که به‌دنبال راهی برای خروج از بن‌بست جدایی‌گزینی خود هستند که بر طبق مطالعات احساس امنیت یکی از ملزومات این مهم است و این درحالیست که محله مذکور با قرارگیری در بافت فرسوده تاریخی شهر و به‌واسطه فرسودگی‌های کالبدی و کارکردی با چالش‌های عدیده‌ای در ابعاد فضایی- کالبدی امنیت مواجه است. هدف پژوهش شناسایی مهمترین شاخص‌ها و معیارهای فضایی-کالبدی موثر بر احساس امنیت، از طریق مطالعۀ میدانی و اولویت‌بندی شاخص‌ها و معیارهای (محورها) فضایی- کالبدی محله مذکور موثر بر امنیت در راستای ایجاد زمینۀ مناسب جهت هرگونه برنامه‌ریزی و اقدام موثر در این خصوص می‌باشد. پس از مرور ابعاد و شاخص‌های فضایی- کالبدی فضاهای شهری موثر بر احساس امنیت در ادبیات پژوهش مبتنی بر نظریه پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی، مطالعه میدانی مبتنی بر روش تحلیل سلسله‌مراتبی به کمک ابزار پرسشنامه در بین 30 نفر از خبرگان آشنا با محدوده انجام شده است. نتایج پژوهش نشان داد که ویژگی‌های فضایی-کالبدی کوی موثر بر احساس امنیت آن در قالب 19 شاخص و 6 معیار (محور) اصلی قابل شناسایی است که به‌ترتیب شاخص‌های هندسه معابر، درجه (عرض) معابر، و نظام بلوک‌بندی به‌عنوان سه شاخص مهم نخست، و معیارهای نفوذ‌پذیری کالبدی، حضورپذیری و نفوذپذیر بصری به‌ترتیب سه معیار مهم و نخست فضایی-کالبدی اثر گذار بر احساس امنیت شهروندان در محله کوی گلستان سبزوار هستند.

detecting and prioritizing spatial_physical indicators contributing to security in urban places: case study of kooy_e golestan, the city of sabzevar

safety as a basic human need has a considerable effect on citizens' life quality and urban spaces livability. golestan neighborhood, as a minority group settlement located in central historical and old part of sabzevar, have for several years been seeking ways to overcome their segregation. while according to studies securing a sense of safety is a main part of this endeavor, based on cpted approach, due to its physical and functional deterioration, the mentioned neighborhood faces numerous challenges in terms of spatial-physical dimensions of unsafety. therefore, through an analytical hierarchical process (ahp), this study aims to identify and prioritize the most important physical-spatial criteria and indices of the neighborhood causing its unsafety and undefendability,. this can provide a proper basis for any effective policy-making and decision-taking in the future planning for the area. hence, after an in-depth literature review on cpted theory, and deriving physical-spatial criteria and indices of urban spaces affecting their safety, a field study with 30 experts familiar with golestan has been conducted. in the field study, the criteria and indices of the research ahp model have been weighed by expert panel via pairwise comparison matrix. the results of the present study showed that 6 main criteria and 19 sub-criteria were recognized affecting the safety of golestan neighborhood. furthermore, among the given criteria, physical permeability, liveliness, and legibility of golestan neighborhood are the three most important environmental design features which negatively affect its safety. also, street geometry, paths width, and urban block system are the most important indices among the tested indices.