نمادشناسی نقوش دیواری در مغاره‌های بودایی استان بامیان – افغانستان

دره بامیان، یکی از مناطق با پیشینۀ تاریخی غنی در بخش مرکزی افغانستان است که در طول تاریخ، محل تجمع و رفت و آمدِ جهانگردان، کاروان‌های تجاری و مبلغان مذهبی از اطراف و اکناف دنیا بود. این رفت و آمدها باعث برخورد فرهنگ‌های متفاوت و عقاید و باورهای مختلف گردید. بامیان ظرفیت پذیرش تمام این تفاوت‌ها را داشت و در خود حل می‌کرد؛ بنابراین نمادها، نشانه‌ها، آثار و شواهد زیاد در قالب نقاشی، هنرهای شمایلی و نیمه شمایلی از ادوار مختلف و فرهنگ‌های متفاوت در مغاره‌ها، معابد و مجسمه‌های این دره نمود پیدا کرد. از قدیم‌ترین ایام تا دوره کوشانی‌ها و دوران اسلامی، آثار و شواهد تاریخی بسیاری در این درۀ کوهستانی باقی مانده است. پژوهش حاضر تلاش نموده تا با در نظر داشت شرایط، امکانات و با روش تاریخی، توصیفی – تحلیلی به این پرسش پاسخ دهد که مفهوم و موضوع نقاشی‌های دیواری در مغاره‌های بودای دره بامیان که بخشی از نشانه‌های موجود را در بر می‌گیرد، چیست؟ در واقع این تحقیق با هدف دست‌یابی به مفهوم نمادین هر نگاره از مغاره‌های بودایی بامیان در بستر فرهنگی عصر خویش صورت گرفته و نگارنده جهت دست‌یابی به این هدف، نقاشی‌های دیواری در مغاره‌های اطراف پیکره‌های بودا، مغاره‌های دره کَکرَک، مغاره‌های غَمَی و قُول اَکرم را مورد بازبینی قرار داده است. با توجه به تخریب بیش از حد تصاویر باقی‌مانده، علاوه بر عکاسی‌های نگارنده، تصاویر کتاب‌ها، مقالات، آرشیوی موزه ملی افغانستان و سایت‌ها مورد بازبینی، تطبیق و تحلیل قرار گرفته است. پژوهش فوق نشان داد که تمام تصاویر به‌کار رفته در مغاره‌های اطراف بودای بامیان متعلق به دین بودیزم و نشان‌دهندۀ حرکات نمادین بودا و بودیستوه‌ها بوده که البته گاهاً از هنرهای سایر فرهنگ‌های پیرامونی هم‌چون هنر ساسانی، هنر گندهارا، یونانی و بودایی نیز تاثیر پذیرفته است.

symbolism of wall paintings in buddhist caves of bamyan province – afghanistan

the bamiyan valley is one of the regions with a rich historical background in the central part of afghanistan, which throughout history was a gathering place for tourists, trade caravans, and religious missionaries from all over the world. this movement led to the collision of different cultures and different beliefs and beliefs. bamiyan had the capacity to accept all these differences and resolve them within itself; therefore, many symbols, signs, works, and evidence in the form of paintings, figurative and semi-figurative arts from different periods and different cultures appeared in the caves, temples, and sculptures of this valley. from the most ancient times to the kushan period and the islamic era, many historical works and evidence have remained in this mountainous valley. the present study has attempted to answer the question, taking into account the conditions, possibilities, and historical, descriptive-analytical methods, of what is the meaning and subject of the murals in the buddhist caves of bamiyan valley, which include some of the existing signs? in fact, this research was conducted with the aim of achieving the symbolic meaning of each painting in the buddhist caves of bamiyan in the cultural context of its era, and in order to achieve this goal, the author has reviewed the murals in the caves around the buddha statues, the caves of the kakrak valley, the ghamay and qol akram caves. given the excessive destruction of the remaining images, in addition to the author's photographs, images from books, articles, the archives of the national museum of afghanistan, and websites have been reviewed, compared, and analyzed. the above research showed that all the images used in the caves around the buddhas of bamiyan belonged to buddhism and represented the symbolic movements of buddha and bodhisattvas, which were sometimes influenced by the arts of other surrounding cultures such as sasanian art, gandhara art, greek and buddhist art.