زوال سفال منقوش در پایان هزاره پنجم پیش از میلاد

در بخش‌های وسیعی از جنوب غرب آسیا از همان اوایل دورۀ نوسنگی با سفال، همراه سفال‌های ساده شاهد رواج گونه‌های منقوش نیز هستیم. در بین النهرین، سوریه، جنوب و جنوب شرق ترکیه و بخش‌های زیادی از ایران این روند نهایتاً تا اواخر هزاره پنجم ادامه یافته و بعد از آن در هزاره چهارم قبل از میلاد متوقف می‌گردد. به دلیل هم‌زمانی این اتفاق با دورۀ آغاز شهرنشینی در بین النهرین، مطالعات زیادی در این باره انجام گرفته است؛ اما در ایران این رخداد آن چنان مورد توجه نبوده و پرسش های زیادی در این زمینه مطرح است که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد: چرا و به چه دلیل این اتفاق بخش هایی از ایران را نیز در بر می گیرد؟ در ایران نیز این روند از جمله پیامدهای ورود به دوران شهرنشینی محسوب می‌گردد؟ بر همین اساس، پژوهش حاضر تلاش دارد با روش تحلیلی-مقایسه‌ایی و با هدف مشخص ساختن چگونگی و چرایی افول سنت سفالگری منقوش در پایان هزاره پنجم قبل از میلاد، فرهنگ‌های سفالی منقوش مناطق مختلف را به ویژه در بازۀ زمانی نیمه دوم هزاره پنجم مورد مطالعه قرار دهد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که تقریباً هم‌زمان با بین النهرین، در مناطق زاگرس شمالی، زاگرس مرکزی، زاگرس جنوبی و جنوب غرب ایران شاهد پایان یافتن سنت سفال‌های منقوش و جایگزینی سفال‌های ساده در پایان هزارۀ پنجم قبل از میلاد هستیم؛ اما در سایر مناطق ایران مانند فلات مرکزی، شمال شرق و جنوب شرق ایران چنین پدیده‌ای رخ نمی‌دهد و هم چنان شاهد تداوم استفاده از سفال‌های منقوش در پایان هزاره پنجم و سراسر هزاره چهارم قبل از میلاد هستیم. به نظر می‌رسد که نواحی غربی ایران به دلیل هم جواری با بین النهرین شاهد ارتباطات و تاثیر و تاثرات بیشتری با این حوضه بوده است؛ اما هر چه قدر که به سمت مناطق داخلی تر ایران پیش می‌رویم، این روند نیز کاهش می‌یابد.

disappear of painted ceramic at the end of the fifth millennium bc.

at the end of fifth millennium bc and in the large areas of ancient west asia from mesopotamia to iran, the painted ceramic style went out entirely and replaced by plain ceramic of fourth millennium bc. because of overlapping of this event with urbanization in the mesopotamia, it was discussed and studied completely there, but regarding iran it pays little attention by archaeologists and many questions remained unanswered in this regard. so, in order to answer this questions and also the reasons of disappear of painted ceramic at the end of fifth millennium bc, the prehistoric pottery cultures of many regions particularly in the second half of fifth millennium bc was investigated. at the end it became clear that the same as mesopotamia in the vast areas of iran also like lake urmia basin in north-west, the central zagros highlands in the west, dehluran, susa and southern zagros the painted pottery went out entirely at the end of fifth millennium bc and replaced by fourth millennium bc plain ceramic. but in the remains areas of iran like central plateau the situations is completely different. in these regions the painted ceramic cultures continued at the end of fifth and throughout the fourth millennium bc. also, in all mentioned regions of iran, just in the khuzistan the disappearance of painted pottery at the end of fifth millennium bc is overlap with basic changes in society the same as mesopotamia. what have been results in this article challenge the proposed hypothesis in this regard until now.