معماری آرامگاه‌های سردابه‌ای دورۀ الیمائی خوزستان

الیماییان از حکومت های خودمختار و محلی بودند که طی دوره اشکانیان در جنوب غربی ایران، به ویژه دشت خوزستان حضور داشتند و صاحب فرهنگ و تمدنی غنی بوده‌اند. آثار متعددی شامل؛ معابد سنگیِ باشکوه، مقابرِ سردابه‌ای پرتکلّف، انبوهی از نگارکندها، سکه‌ها، گچ‌بری‌ها، پیکرک‌ها و مجسمه‌های فلزی از الیمایی ها بر جای مانده که همگی نشان از توانمندیشان در زمینه‌های اقتصادی، سیاسی و حکومت‌داری است. با توجه به نتایج بررسی ها و پژوهش های انجام گرفته در دوره الیماییِ خوزستان، همانند سایر نواحی قلمرو اشکانیان سنت های تدفینی متعددی وجود داشته است. گونه خاص از تدفین های این دوره می توان به آرامگاه های سردابه ای اشاره کرد که از محوطه های مختلف خوزستان از جمله صالح داوود، محوطه صنعتگران شهر شوش و گلالک شوشتر به دست آمده است. در این پژوهش به گونۀ خاصی از آثار دوره الیمایی، یعنی آرامگاه های سردابه ای پرداخته می شود و مهم ترین پرسش های مطرح عبارتند از: ویژگی های مشترک معماری آرامگاه های سردابه ای الیمایی کدام اند؟ و مهم ترین دلایل ایجاد آرامگاه های سردابه ای الیمایی در خوزستان چیست؟ ماهیت پژوهش حاضر بنیادی و رویکرد آن توصیفی تحلیلی است؛ روش گردآوری اطلاعات نیز از طریق مطالعات کتابخانه ای، شامل استفاده از کتب، گزارش ها و برخی مقالات است. نتایج پژوهش نشان می دهد این آرامگاه ها از نظر معماری دارای اشتراکاتی از جمله دسترسی به فضاهای زیرزمینی با ورودی های راه پله ای شکل هستند و مصالح اصلی ساخت آن ها عمدتاً از آجر و ملاط گچ بوده و فضای اصلی آن ها دارای پوشش قوسی شکل است. هم چنین شواهد نشان می دهد که احتمالاً آرامگا ه های سردابه ای دورۀ الیمایی از سنت تدفینی آرامگاه های زیرزمینی دوران ایلام میانی متاثر بوده است.

the architecture of the crypt tombs of the elymayid period in khuzestan

the elymaites were one of the autonomous and local governments that were present in southwestern iran during the parthian period, especially in the khuzestan plain, and they had a rich culture and civilization. several works including; magnificent stone temples, expensive crypt tombs, a lot of paintings, coins, plaster casts, figures and metal statues of the elymaites are left, which all show their ability in economic, political and governance fields. according to the results of investigations and researches carried out in the elymaites period of khuzestan, like in other regions of parthian territory, there were many burial traditions. a special type of burials of this period can be mentioned the crypt tombs that were obtained from different areas of khuzestan, such as saleh dawood, the area of artisans of shush and gulalak of shushtar. in this research, a special type of works of the elymaites period, that is, crypt tombs, is discussed, and the most important questions are: what are the common features of the architecture of the elymaites crypt tombs? and what are the most important reasons for the creation of elymaites crypt tombs in khuzestan? the nature of the current research is fundamental and its approach is descriptive-analytical; the method of collecting information is also through library studies, including the use of books, reports and some articles. the results of the research show that these tombs have common features in terms of architecture, such as access to underground spaces with staircase-shaped entrances, and the main materials used in their construction are mainly brick and plaster mortar, and its main space it has an arc-shaped cover. also, the evidence shows that probably the crypt tombs of the elymaites period were influenced by the burial tradition of the underground tombs of the middle elam period.