مطالعه تطبیقی مکان گزینی(شانیّت) مسجد در شهر (نمونه موردی: مساجد معاصر شهر تهران)

در شهرهای ایرانی- اسلامی، مسجد جایگاه ویژهای را به خود اختصاص داده و به مثابه برجسته ترین عنصر منبعث از دین اسلام از همان ابتدا با جامعه مدنی اسلام همراه بوده است. اهمیت مساجد در شهرهای اسلامی به حدی بود که اگر شهری مسجد جامع نداشت، اهمیت شهری هم نداشت و از طرفی نیز با رشد جمعیت و در نتیجه گسترش پهنه شهرها، لزوم ساخت مساجد در سطح شهر مبرم گشته و موجب ساخت مساجد زیادی در سطح شهرها گشت.از اینرو بررسی مکانیابی مساجددر شهرهای ایرانی- اسلامی در دوره معاصراز اهمیت خاصی برخوردار است.روش تحقیق در این پژوهش،توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات به صورت میدانی و کتابخانه ای میباشد. جهت بررسی; چهار مسجد معاصر در شهر تهران (مسجد شهرک غرب،حضرت امیر(ع)،دانشگاه تهران و ولیعصر(عج)) انتخاب شدند.سپس شاخصهای مورد نظر،پس از بررسی جایگاه تاریخی مساجد در شهر ایرانی-اسلامی و مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری مساجد تحلیل شده و ابعاد مختلف مکان یابی مسجد بیان شده است. نتایج تحقیق نشان داد تحولات معماری و شهرسازی در دوره معاصر منجر به دستیابی تعداد محدودی از معیارهای ارزشمند مکان یابی در مساجد امروزی شده و در برخی موارد از جمله مکان یابی مسجد ولیعصر(عج) به لحاظ مجاورت با تئاتر شهر حتی شان مکانی مسجد نیز رعایت نشده است.

comparative study of locating of mosques in cities (case study: contemporary mosques in tehran)

in the iranian-islamic cities, the mosque occupies a special place and has been associated with the civil society of islam as the most prominent element of islam. the importance of mosques in islamic cities was such that if the city had no comprehensive mosque, it did not have urban significance. on the other hand, with the growth of the population and the expansion of the township, the necessity of building mosques in the city was urgent, which led to the construction of many mosques in the city. therefore, it is important to study the location of mosques in iranian-islamic cities in contemporary times.the research method in this research is descriptive-analytical, and the information gathering method is field and library.for review, four contemporary mosques were selected in the city of tehran (shahrak-e-waz mosque, hazrat amir, tehran university, and vali asr).then, the indexes are analyzed, after analyzing the historical place of the mosques in the iranian-islamic city and the resolution of the high council for urban planning and architecture of the mosques, and the various dimensions of the mosque's location are expressed. the results of the study showed that the developments of architecture and urbanism in the contemporary period have led to the achievement of restrictions on the criteria for locating the mosque. in some cases, including the waalser mosque in terms of closeness to the city of theater, even the location of the mosque has not been observed.