بررسی تاثیر پراکندگی شهری بر ادراک شهروندان از میزان عدالت فضایی(مطالعه موردی: شهر شیراز)

مقدمه: یکی از مهم‌ترین اهداف برنامه‌ریزی شهری دستیابی به عدالت و برابری در فضای شهرها است. درحالی‌که به نظر می‌رسد ساختار فضایی اغلب شهرهای ایران علی‌رغم تلاش‌های فراوان از عدالت فضایی به دور است؛ در این میان می‌توان به کلانشهر شیراز اشاره نمود که الگوی فضایی آن به صورت مرکز- پیرامون و در طی زمان با پدیده پراکنده‌رویی و گسترش بی‌رویه مواجه بوده است.هدف پژوهش: این پژوهش با هدف بررسی ادراک ساکنان مناطق پراکنده شهر شیراز از عدالت فضایی انجام شده است.روش‌شناسی: شیوه گردآوری داده‌ها بدین صورت بوده است که در خصوص شناسایی مناطق پراکنده شهر از روش تحلیل محتوا ادبیات تحقیق و مطالعات پیشین شهر شیراز و جهت سنجش ادراک شهروندان از عدالت فضایی از پرسشنامه محقق ساخته با ضریب آلفای کرونباخ 0.899 استفاده گردید. جهت تحلیل داده‌ها نیز از آزمون تی و ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد.یافته‌ها و بحث: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ادراک ساکنان بافت‌های پراکنده از عدالت فضایی در سطح بسیار پایینی است به صورتی که اکثر متغیرها دارای میانگینی کمتر از حد متوسط بوده‌اند. متغیر حمل‌ونقل با میانگین 2.56، متغیر دسترسی و کیفیت کاربری‌ها با میانگین 2.73، کیفیت محیطی با میانگین 2.48، کیفیت خدمات 2.59، احساس نسبت به محله و محیط اجتماعی 2.39، امنیت در محله 2.86، مشارکت 3.38، عملکرد، اقدامات مسئولان و نگرش به مدیریت شهری با میانگین 2 و محدودیت‌ها و فرصت‌ها دارای میانگین 2.37 بوده است. همچنین نتایج آزمون همبستگی پیرسون دو منطقه نیز حاکی از بیشترین همبستگی مولفه کیفیت خدمات با مولفه کیفیت محیطی با (0.727) و (0.571) دارد که بالاترین میزان همبستگی در بین مولفه‌هاست؛ یعنی با افزایش و بهبود شاخص کیفیت خدمات؛ شاخص کیفیت محیطی نیز افزایش می‌یابد.نتیجه‌گیری: طبق نتایج می‌توان گفت که شاخص‌های پراکنده‌رویی و عدالت فضایی بسیار به هم وابسته هستند و همچون دو روی یک سکه‌اند و به یکدیگر وابسته می‌باشند.

investigating the impacts of urban sprawl on citizens' perception of spatial justice (case study: shiraz city)

introduction: urban sprawl is a recent issue in the field of urbanization that has occurred in the us because of the development and expansion of highways as well as the prevalence of private vehicles. afterward، this issue spread to other countries، both developed and developing، such that urban sprawl has become a fascinating topic of interest to planners and policymakers over the past few decades. in the developed world، urban sprawl، as the primary form of urban development، has come under increased criticism due to its high costs and negative social، economic، and environmental impacts. moreover، its negative impacts have been extensively studied and documented. urban sprawl can affect ecosystems، traffic congestion، air pollution، increased costs، the weakening of the economic foundations of the city، reduced access، spatial segregation، inequalities، and spatial imbalance، among others. shiraz، one of the metropolises of iran، has undergone the sprawl phenomenon in such a way that the population and the area of the city have increased approximately tenfold and twenty-fourfold، respectively، and many of the gardens and farmlands have undergone land use change، i.e.، construction، which are all indicative of the rapid expansion of the city. since people with different economic، social، cultural، and political positions have different perceptions of justice in space، the present study was conducted using a descriptive-analytical method to investigate how the residents of the scattered areas of shiraz city perceive spatial justice.the purpose of the research: the most important goal of this research is to consider the relationship between indicators and different dimensions of urban sprawl with the degree of spatial justice perceived by the citizens of these contexts.methodology: this research is descriptive-analytical، correlation in nature and falls into the category of applied research according to the type of purpose. the data collection method was as follows: for the identification of scattered areas of the city، content analysis، a literature review، and previous studies on shiraz were used. moreover، a researcher-made questionnaire with cronbach's alpha coefficient of 0/899 has been used in order to assess the citizens' perception of spatial justice. data normality was assessed using the kolmogorov–smirnov test in spss software، and the results indicated a normal distribution of data. the t-test and pearson correlation coefficient were used to analyze the data.findings and discussion: the most important goal of this research is to consider the relationship between indicators and different dimensions of urban sprawl with the degree of spatial justice perceived by the citizens of these contexts.the results of the study reveal that the residents of scattered areas have very low perceptions of spatial justice، such that most variables have a mean below average. the mean values were 2/56 for transportation، 2/73 for access to land use and its quality، 2/48 for environmental quality، 2/59 for quality of services، 2/39 for feelings about the neighborhood and social environment، 2/86 for safety in the neighborhood، 3/38 for participation، for the performance and actions of the authorities as well as attitudes toward urban management، and 2/37 for limitations and opportunities. additionally، the results of the pearson correlation test in the regions indicate the highest correlation between the variables of quality of services (0/727) and environmental quality (0/571)، which is the highest correlation among the components، that is، by increasing and improving the index of quality of services، the environmental quality index also increases.conclusion: urban sprawl is a phenomenon that can be visually perceived in landscapes and is characterized by low population density، automobile dependence، and single-use land zoning. our study shows that shiraz city has experienced considerable changes in the last few decades. sprawl has been and remains a problematic aspect of iranian metropolitan growth and development. among the important effects of this phenomenon are spatial inequalities. this problem can lead to the perception of injustice among citizens. findings showed that the residents of scattered areas have very low perceptions of spatial justice، such that most variables have had a mean below average; therefore، solutions such as strengthening the cheap and accessible public transportation network، strengthening sustainable transportation methods، creating a platform for expressing popular expectations، trying to build mutual trust between citizens and urban management، and promoting a sense of security among the surrounding contexts are offered.