کارکرد معنایی ساخت نحوی در تاریخ بیهقی بر اساس دیدگاه ساختارگرایی یاکوبسن

یکی از این متون ارزشمند نثر، تاریخ بیهقی است که جلوه گاه اندیشه ها، باورهای سیاسی-اجتماعی و معنوی ایرانیانی است که در قرن پنجم می زیسته اند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی بر اساس نظریة ارتباط یاکوبسن به بررسی ساختارِ جمله، انواع جمله وچگونگی کاربرد و شاخص‌های مهمّ ساخت نحوی تاریخ بیهقی را استخراج نموده و پیوند آنها با مختصات فکری و معنایی تاریخ بیهقی را برمی شمارد. یافته ها نشان می دهد که ساختار جمله در تاریخ بیهقی گرچه اغلب مطابق الگوهای رایج در قرن پنجم است، اما نثرآن در ترتیب وآرایش اجزای سخن بسیار انعطاف‌پذیر و دارای آشنایی زدایی است. بیهقی شیوه‌های بلاغی مبتداسازی، اسناد ی شدگی، ترکیب سازی، پس‌آیی و حذف را به کار برده و بنا بر موقعیت و اقتضای کلام به استفاده از افعال فاقد عامل و شخص، امر غیرمستقیم، فعل مجهول و جایگزینی ساخت‌های نحوی موازی، برای بیان غیرمستقیم افکار خویش بهره جسته تا افزون بر آراستگی کلام و ساخت های ویژه، با اشاره به اندیشه های نهان و مگو، راویت محض و بی‌طرف تاریخ را به تحلیل تاریخی بدل کند. حذف در اغلب جملات تاریخ بیهقی، به دلایلی همچون کاربرد جملات مرکب ، انسجام و یکپارچگی متن، ایجاد شتاب و موسیقی در بافت کلام، محافظه‌کاری و بی‌اهمیت بودن یا بی اهمیت نشان دادن آن جزء، به کار برده شده است.

the semantic function of syntactic structure in tarikh-e beyhaqi based on jakobson's structuralist theory

a valuable prose text, tārīkh-i bayhaqī [beyhaqi's history], is a reflection of the thoughts, socio-political and spiritual beliefs of iranians living in the fifth century. using a descriptive-analytical method based on jakobson's communication theory, this study, examines the structure of sentences, types of sentences, and how they are applied, and annalyzes the important indicators of syntactic structures in tārīkh-i bayhaqī. it then identifies their connection with the intellectual and semantic features of tārīkh-i bayhaqī. the findings show that although the sentence structure in tārīkh-i bayhaqī often follows the common patterns of the fifth century, its prose is highly flexible and defamiliarized in the arrangement of speech components. beyhaqi employed rhetorical methods such as topicalization, reattribution, composition, anaphora, and ellipsis, using verbs without subjects or agents, indirect commands, passive verbs, and the replacement of parallel syntactic structures, to indirectly express his thoughts. this not only embellished the speech and created unique structures but also transformed the pure and impartial narration of history into historical analysis by hinting at hidden and unspoken ideas. ellipsis is used in most of beyhaqi's sentences to create complex sentences, textual cohesion, speed and rhythm in the speech, conservatism, as well as to indicate certain components as unimportant.