معناشناسی توصیفی خمر در قرآن کریم؛ با محوریت رابطه همنشینی و تمرکز بر مفهوم نفع

معناشناسی نوپدیدی است که پای به عرصه فهم و تبیین واژگان نهاد و ابعاد جدیدی از کارکردهای نهفته در معنا را آشکار کرد. از جمله واژگانی که نیاز است در کوره معناشناسی ساخته و پرداخته شود، مفهوم خمر(نوشیدنی الکلی) است که حضوری کمابیش گسترده در حوزه های دین، اجتماع و فرهنگ دارد و در خصوص حرمت یا حلیت آن مباحثی در سطوح عوام و خواص مطرح است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با هدف رفع برخی شبهاتِ حلّیت خمر که برخی عامدانه در جهت ضربه به زندگی فردی و اجتماعی انسانها بدان می پردازند، به بررسی این واژه با روش معناشناسی توصیفی و محوریت رابطه همنشینی پرداخته‌است. خمر در قرآن کریم با واژگانی نظیر ذکر الله و صلوة رابطه همنشینی تقابلی، و با واژگان شیطان، میسر و اثم همنشینی تلازمی‌دارد. اما یکی از همنشینان خمر مفهوم نفع است که نیاز به بررسی دقیقتری دارد که آیا در زمره همنشینان تقابلی است یا تلازمی؟ بررسی این مسئله به نحوی است که هم به اصالت تعابیر، نیز جنبه هدایتگری و دور اندیشی قرآن کریم توجه شده‌است. مصادیق نفع طبق بیان اغلب مفسران سودهای ظاهری، جسمی و گذرا هستند؛ حال آنکه در بررسی های معناشناسانه این نتیجه به‌دست می‌آید که پدیده الکل- که بر اثر فعل و انفعالات درون خمر ایجاد می‌شود‌- با دارا بودن ویژگی های مثبت و کاربردی برای جامعه، از مصادیق نفع به شما می‌آید؛ لذا مفهوم نفع در اینجا به‌صورت غیر مستقیم در رسته همنشینان تقابلی خمر قرار می‌گیرد.

descriptive semantics of khamr in the holy quran; focusing on the relationship of companionship and focusing on the concept of benefit

semantics is a field that delves into the understanding and explanation of words, unveiling new dimensions of meaning. one concept that requires in-depth exploration in semantics is khamr (alcoholic drink), which has a notable presence in religion, society, and culture. there are various debates about its permissibility among both laypeople and experts. this study aims to address some doubts regarding whether khamr is halal—a discussion some may intentionally engage in to disrupt personal and social life. the investigation follows a descriptive semantic method, focusing on syntagmatic relations. in the holy quran, khamr is contrasted with words such as dhikr allah (remembrance of god) and salat (prayer), and associated with satan, mayser (gambling), and ithm (sin).one of the words appearing along with khmer is 'benefit', which needs to be examined more closely in this regard. this analysis validates the authenticity of quranic interpretations while considering the guiding and foresighted nature of the noble book. semantic investigations reveal that alcohol—produced through fermentation—is seen as having some positive and practical features. therefore, benefit in this context indirectly suggests that it is not synonymous with khamr.