تحلیل رابطه‌ی شمول ‌معنایی فضل در قرآن‌کریم بر‌اساس معناشناسی ساختگرا

بی‌‌تردید رابطه‌‌‌‌‌‌‌‌ی شمول ‌معنایی یکی از مهم‌ترین و شناخته‌‌‌‌‌‌‌ترین روابط مفهومی در سطح واژه است و زمانی بین دو واژه برقرار می‌شود که مفهوم یک واژه، چند مفهوم دیگر را در بر می‌گیرد. این رابطه از میان دیگر روابط مفهومی، در روشن‌شدن میدان معنایی واژگان بسیار مهم‌تر است، چراکه می‌تواند فهم دیگر روابط مفهومی را آسان‌تر نماید. واژه‌ی فضل به‌عنوان یکی از صفات بارز خداوند در قرآن‌کریم، جایگاه ویژه‌ای دارد و نقش محوری در شکل‌گیری‌‌‌ جهان‌بینی اسلامی ایفا می‌‌کند. از این رو، کشف حوزه معنایی آن در شبکه‌ی معنایی قرآن ضرورت دارد. زیرا با کشف رابطه‌ی شمول معنایی فضل، جایگاه این مفهوم در جهان‌بینی اسلامی مشخص می‌گردد‌. پژوهش پیش‌رو به روش توصیفی‌- ‌تحلیلی، بر‌اساس معناشناسی ساختگرا و نگرش معناشناسی رابطه‌ای، به تحلیل و تبیین رابطه‌ی شمول معنایی فضل در آیات قرآن‌‍‌کریم به ترتیب نزول پرداخته و یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که هسته مرکزی فضل بر مفهوم زیادت و فزونی استوار است و در قرآن‌کریم از مفهوم لغوی فراتر رفته و طیف گسترده‌ای از معانی را در بر‌گرفته است. و با واژه‌هایی نظیر؛ ایراث‌الکتاب، الاصطفاء، توفیق‌السبق بالخیرات، دارَ‌الْمُقامَةِ، علم مَنْطِق‌الطَّیْرِ، حاضر شدن تخت ملکه‌ی سبا، تاخیر در عذاب، توحید، هم‌آوایی کوه‌ها و پرندگان با حضرت داود (علیه السلام)، نظام شب و روز، روضات‌الجنّات، خلود در بهشت و .... رابطه‌ی شمول معنایی دارد. دارد.

tahlil rabeteh ye shmol manayi fazl dar gharan karim bar asas manashenasi sakhtgara

undoubtedly, hyponymy is one of the most important and well-known conceptual relationships at the lexical level. this relationship occurs when the concept of one word encompasses several other concepts. among other conceptual relationships, hyponymy is particularly significant in elucidating the semantic field of words, as it can facilitate the understanding of other conceptual relationships. the word fazl (grace), as one of the prominent attributes of god in the holy quran, holds a special place and plays a central role in shaping the islamic worldview. therefore, it is essential to discover its semantic domain within the semantic network of the quran. by uncovering the hyponymy relationship of fazl, the position of this concept in the islamic worldview becomes evident. this descriptive-analytical research analyzes and elucidates the semantic hyponymy of fazl in the verses of the holy quran in chronological order of revelation based on structural semantics and relational semantics. the findings indicate that the core meaning of fazl denotes the concept of abundance and the word has been used beyond its literal meaning in the holy quran, encompassing a wide range of meanings. it has a hyponymic relation with words such as inheritance of the book, selection, success in preceding others in good deeds, the abode of permanence, knowledge of the speech of birds, the presence of the throne of the queen of sheba, delay in punishment, monotheism, the harmony of mountains and birds with prophet david (peace be upon him), the system of day and night, the gardens of paradise, eternity in heaven, etc.