بررسی اغراض ثانوی جملات پرسشی در دفتر دوم مثنوی معنوی

جملات با توجه به طرز بیان و نحوه‌ ارائه‌ مفهوم، به چهار نوع پرسشی، خبری، امری و عاطفی تقسیم می شوند. جمله‌ پرسشی، جمله ای است که گوینده با طرح پرسش، به دنبال کسب خبر یا آگاهی از امری است؛ اما هدف گوینده همیشه آگاهی و کسب خبر نیست؛ زیرا گاهی از جملات پرسشی، برای انتقال مفاهیم و مضامین دیگری بهره گیری می شود که به آن «اغراض ثانوی» می گویند. معانی ثانوی جملات، از جمله موارد مطرح در علم معانی است که علمای بلاغت از دیرباز در مورد آن بحث کرده اند و امروزه نیز در کاربردشناسی و تحلیل گفتمان مورد توجه پژوهشگران است. پژوهش حاضر، با روش توصیفی – تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای به بررسی جملات پرسشی و اغراض ثانویه‌ آن در دفتر دوم مثنوی معنوی می پردازد. هدف این پژوهش آن است تا مشخص کند، مولانا از طریق کاربرد جملات پرسشی در دفتر دوم مثنوی، بیشتر قصد ارائه‌ چه مفاهیمی را داشته و تا چه اندازه در این امر موفق بوده است. بررسی داده ها نشان می دهد که از مجموع 536 جمله‌ پرسشی یافته شده در دفتر دوم مثنوی، 57 جمله با پرسش واقعی و بقیه در معانی ثانوی مانند توبیخ، تعجب، نفی، نهی، بیان عجز و ... به کار رفته اند. به طور کلی، مولوی با بهره گیری از جملات پرسشی، مجموعاً 29 مضمون و مفهوم ضمنی را بیان می کند که بیشترین به نفی و کمترین به بیان کثرت و درخواست اختصاص دارد. علاوه بر این، کاربرد چند معنای ثانوی در یک جمله نیز در این اثر ارجمند دیده می شود که نشان دهنده‌ مهارت بالای مولوی در بهره گیری از ظرفیت های بلاغت زبانی بوده و کاربرد این مقدار از پرسش های بلاغی، بیانگر غنای مضامین و مفاهیم و در نتیجه، ارزش بالای بلاغی مثنوی و ماندگاری و تاثیرگذاری کلام مولانا شده است.

examining the secondary purposes of interrogative sentences in the second book of masnavi ma'ani

sentences are divided into four types of interrogative, declarative, imperative and exclamatory according to the way they are expressed and the way they present the concept in question. an interrogative sentence is a sentence in which the speaker seeks to obtain information about something by posing a question, yet the speaker's goal may not always be to get information as interrogative sentences are sometimes used for other purposes, called secondary purposes. the secondary meanings of sentences are among the issues addressed in the realm of semantics and have been discussed by rhetoric scholars for a long time and are still of interest to researchers even in the fields of pragmatics and discourse analysis. the present paper examines interrogative sentences and their secondary purposes in the second book of masnavi ma'ani by following a descriptive-analytical method and relying on library resources. the purpose of this research is to determine what meanings rumi intended to convey by using interrogative sentences in the second book of masnavi and how successful he was in this regard.