نشانه‌شناسی واژۀ جحیم در قرآن کریم

نظریه نشانه‌شناسی یکی از شیوه‌هایی است که امروزه منتقدان و نظریه‌پردازان ادبی بسیاری بدان توجه دارند. این نظریه، یکی از رویکردهای میان رشته‌ای در علوم انسانی است که از زبان‌شناسی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و نقد ادبی بهره می‌گیرد تا روابط دال و مدلول بین اشیاء را بررسی کند و روشی کارآمد در تجزیه و تحلیل متون به شمار می‌رود. در میان متون مختلف، متون الهی از جمله قرآن، بر آمده از مولفه‌های گوناگون، آوردگاه نشانه‌ها‌ست. این مقاله با رهیافتی نشانه‌شناختی، به تحلیل متن قرآن پرداخته است. برای محدود شدن عرصه پژوهش، تکیه این جستار بر روی واژه «جحیم» و وجوه متفاوت آن در آیات قرآن بوده و تاثیر بافت زبانی وموقعیتی را روی این وجوه بررسی می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف استخراج مدلولات جحیم و تاویل آن‌ها، پس از مروری بر مفاهیم نظری نشانه‌شناسی و معنای لغوی و اصطلاحی «جحیم»، به تحلیل آن در آیات قرآن می‌پردازد. این امر با تکیه بر جایگاه متنی و فرامتنی و روابط «جانشینی» و «هم‌نشینی» واژه صورت می‌پذیرد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد واژه‌ی جحیم 26 بار در قرآن کریم تکرار شده‌ است. این واژه‌ در کنار جهنم یک واژه‌ی مرکزی و دارای محوریت در زمینه‌ی واژگان دال بر عذاب اخروی است و تکرار آن در هر سوره با توجه به مضمون و معنای آن سوره ‌است.

the semiotics of the word 'jahim' in the holy quran

the theory of semiotics is one of the theories many critics and literary theorists pay attention to today. this theory is one of the interdisciplinary approaches in human sciences that uses linguistics, sociology, psychology, and literary criticism to examine signifier-signified relations in objects and is considered an efficient method in analyzing texts. among various texts, divine texts including the qur'an, derived from various components, are a source of signs. this article analyzes the text of the qur'an with a semiotic approach. in order to limit the research, this essay relies on the word jahim [hell] and its different aspects in the verses of the qur'an and examines the influence of the linguistic and situational context on these aspects. adopting descriptive-analytical method and with the aim of extracting the meanings of jahim and their interpretations, this study reviewed the theoretical concepts of semiotics and the lexical and idiomatic meanings of jahim and analyzed them in the verses of the quran. this was carried out by relying on the textual and metatextual position and at syntagmatic and paradigmatic levels. the findings of this research show that the word jahim is repeated 26 times in the holy quran. this word, next to jahannam, is a central word in the context of words indicating the afterlife punishment, and its repetition in each surah is based on the content and meaning of that surah.