تحلیل شناختی استعاره «عشق» در غزلیات صائب‌‌تبریزی

عشق مفهومی انتزاعی است که بسیاری از شعرا و عرفا از عناصر حسی و ملموس بهره برده‌اند تا با بیانی استعاری مفاهیم ذهنی خود را درباره آن به مخاطب منتقل نمایند. در پژوهش حاضر، استعاره عشق‌ در چارچوب معناشناسی‌ شناختی با روش توصیفی-تحلیلی بر بنیان نظریه «لیکاف و جانسون» بررسی شده است. مشخص‌ساختن پربسامدترین حوزه‌های مبدا کلان‌استعاره‌ «عشق» و خرداستعاره‌های مرتبط با آن در غزلیات صائب تبریزی، تعیین نگاشت‌های استعاری آن و مشخص‌نمودن وجوه تمایز فکری صائب از دیگر شاعران از اهداف اصلی این مطالعه است. 250غزل از غزلیات صائب‌تبریزی پیکره این پژوهش را شکل می‌دهد. یافته‌های پژوهش که حاصل بررسی 2495 بیت از غزلیات وی است، نشان می‌دهد که شاعر در 289 بیت، از قلمروهای مبدا عینی و ملموسی برای مفهوم‌سازی استعاری عشق بهره‌گرفته است. نتایج حاصل نشان داد که حوزه‌های مبدا «آتش»، «درد و بیماری» و «جاندارانگاری» پربسامدترین نام‌نگاشت‌ها در این پیکره هستند. همچنین در نظام فکری شاعر، ویژگی نابودگری، دشواری و مرارت عشق بیشتر از سایر ویژگی‌ها موردتوجه بوده‌است که عیار تفکر انتزاعی شاعر را به تصویر می‌کشد. صائب گرچه در غزلیاتش در مفهوم‌سازی عشق، تحت‌تاثیر سنت شعر فارسی از قلمروهای حسی منفی بهره گرفته، اما این امر موجب غلبه بار ارزشی منفی نسبت به عشق در اشعار او نشده، بلکه وجود تعابیر مثبت، عشق را به امری مثبت، تاثیرگذار، مطلوب و سازنده مبدل ساخته است. در پایان این نتیجه حاصل می‌آید که استخراج و بررسی این نوع استعاره‌ها از هر متنی سبب می‌شود که درک ما از جهان ذهنی گوینده دقت و عمق یابد.

the metaphor of love in saeb tabrizi's sonnet، cognitive analysis

the present research concern to the analysis of conceptual metaphor of love and relevant semantic clusters in the saeb tbrizi's sonnets. theoretical foundations of the research are based on the conceptual metaphor theory of lakoff and johnson. the theorical basis of the research is the conceptional cognitive theory of lakoff and johnson's metaphor in which contrary to the traditional approach metaphor not only has an aesthetic role but it also is a cognitive tool for understanding the outhor's worldview and thinking. the utilized method in this research is a combined descriptive-analytic method for assigning canonical metaphors of love in the sonnets of saaeb. structural relations between metaphor and mind of the saaeb have been analyzed. 250 odes and more than 2495 couplet of the saeb have been surveyed for categorizing of the metaphors. in 289 couplet، the word love and its relevant conceptual clusters are used. this emphasis that the poet is affected by a variety of source domains for declaration of love features. most practical of these source domains are fire، pain and suffer، illness and personification. therefore، in mind of saeb، some features of love such as pain، power، destroying، hardness and awareness are more important comparing to the others features.