بررسی خصوصیات آبخوان عجب‌شیر و برآورد بیشینه عمق کف‌شکنی چاه‌ها

در دهه‌های اخیر، استفاده از آب‌های زیرزمینی برای آبیاری، شرب و صنعت در کشورهای در حال توسعه نظیر ایران افزایش یافته است. این افزایش، به نوبه خود باعث بهبود امنیت غذایی و کاهش فقر در این مناطق می‌گردد؛ اما تراز سطح ایستابی را کاهش و توسعه پایدار را با نگرانی‌هایی مواجه می‌سازد. این نگرانی‌ها، به‌ویژه در مورد آبخوان آبرفتی دشت عجب‌شیر که در تامین آب منطقه نقش بسزایی دارد، افزایش یافته است. با توجه به رشد جمعیت و نیاز حجم بیشتری از منابع آب زیرزمینی، مطالعه و ارزیابی کمیت و کیفیت آب مورد نیاز برای افق‌های پیش‌رو و کف‌شکنی چاه‌های تامین آب بسیار حائز اهمیت است. روش‌های متعددی به منظور تعیین عمق بهینه و حداکثر عمق کف‌شکنی وجود دارد. با این حال، این مطالعه به جای مطالعات و محاسبات نسبتاً پیچیده مدلسازی و بیلان، بر نوسانات تراز سطح آب زیرزمینی به عنوان نتیجه‌ای از آنها تاکید دارد. بدین‌منظور، پس از گردآوری داده‌های چاه‌های بهره‌برداری، نمونه‌برداری و اکتشافی، نقشه‌های هم عمق، هم تراز و تغییرات سطح آب زیرزمینی، سنگ کف در محیط gis ترسیم گردیدند. سپس آبنمود معرف دشت جهت تعیین مقدار افت سطح آب زیرزمینی تهیه شد. رشد جمعیت و نیاز آبی برای افق 1420 تعیین شد. یافته‌های این پژوهش حاکی از این است که برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، پیامدهایی نظیر افت سطح آب زیرزمینی (معادل 6 متر)، کاهش کیفیت آب زیرزمینی و متعاقب آن فرونشست زمین را به دنبال خواهد داشت. حداقل تراز برای کف‌شکنی چاه‌ها در آبخوان عجب‌شیر بین 1250 متر تا 1290 متر متغیر است.مقایسه مصرف سرانه در دوره طرح و حجم محاسبه شده از آبخوان و آب زیرزمینی نشان می دهد که میزان ذخیره آب زیرزمینی آبخوان، پاسخگوی نیاز دوره طرح نیست و به منظور حفظ حداقل منابع آب موجود، توقف کف شکنی چاه ها امری ضروری است، مگر در مواردی که عمق چاه ها نسبت به چاه های اطراف به طور محسوس کمتر است.

investigating the ajabshir aquifer characteristics and estimation of maximum well deepening

introductionthe decline in groundwater levels in most plains of iran has been attributed to various factors, including excessive development of agriculture, prolonged droughts, overexploitation of wells, and drilling of unauthorized wells. this trend, due to the increase in population and recent droughts, has escalated. the urmia lake catchment area, especially the ajabshir study area, has not been exempted from this problem (asghari moghaddam, 2016; hassani and dinpajooh, 2017; motallebian et al., 2020). exploiting more than the aquifer capacity in this part of the country has also increased the prohibited study areas. this has caused problems in the water supply for drinking, agriculture, and industry purposes. the deepening of water wells is proposed as a solution to meet water demands; however, this must be approached cautiously to ensure sustainable water supply from the aquifer over time. in general, the amount of displacement and the deepening of groundwater wells are problems that must be studied from different aspects. also, their impact on sustainable development should be investigated. determining the optimal and maximum depth of groundwater well deepening has been investigated in several studies using various methods (mojarrad and saboohi, 2010; mosavi and gholami, 2012; rezaei et al., 2019; noori et al., 2021; zeraati et al., 2022). this study specifically aims to identify the maximum allowable depth (or minimum level) for water wells in the ajabshir plain.