بررسی بیلان آب زیرزمینی در آبخوان آبرفتی آسپاس واقع در استان فارس

مشکلات آبی کشور خصوصاً در سال‌های اخیر، توجه بسیاری از محققین این حوضه را به خود جلب کرده است. نیاز به داشتن اطلاعات بروز بیلان منابع آبی برای مدیریت منابع آب، امری حیاتی محسوب می‌شود. این مقاله به بررسی آب‌های زیرزمینی در آبخوان آبرفتی آسپاس واقع در شمال استان فارس به مساحت 726.81 کیلومترمربع برای سال‌های آبی(1396-1381) پرداخته است. از این‌رو تغییرات سطح آب‌ زیرزمینی، با استفاده از محاسبه بیلان آبخوان آبرفتی به‌وسیله داده‌های هواشناسی و هیدرولوژی و هیدروژئولوژی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج بیلان با تغییرات سطح آب واقعی آبخوان مقایسه گردید، که نشان داد نتایج بیلان همخوانی خوبی با تغییرات واقعی سطح آب دارد. بطوریکه کاهش حجم ذخیره آب زیرزمینی حدود 29.34 میلیون ‌مترمکعب در سال را نشان می‌دهند، که منجر به افت سطح آب زیرزمینی به اندازه 80 سانتی‌متر در سال شده است. همچنین با توجه به اینکه 78 درصد از مجموع مولفه‌های ورودی به آبخوان آبرفتی آسپاس، از طریق چاه‌های عمیق و نیمه‌عمیق موجود در آبخوان آبرفتی دشت آسپاس تخلیه می‌شود می‌توان به این نتیجه دست یافت که عامل اصلی افت سطح آب زیرزمینی، برداشت بیش از حد توان آبخوان از طریق چاه‌های موجود در آبخوان آبرفتی آسپاس بوده است. البته نمی‌توان خشک‌سالی‌های اخیر طی سال‌های آبی(1396-1392) را بی اثر دانست اما می‌توان اینگونه دریافت که عامل اصلی افت سطح آب زیرزمینی و کاهش حجم ذخیره آبخوان آبرفتی آسپاس برداشت‌های بی‌رویه از طریق چاه‌ها می‌باشد. پیشنهاد می‌شود جهت مدیریت بهتر از منابع آبی، برداشت از آب زیرزمینی کاهش یابد. کاهش برداشت از آب زیرزمینی می تواند با مواردی مانند کاهش سطح زیر کشت، افزایش راندمان آبیاری و کشت محصولات با نیاز آبی کمتر صورت پذیرد.

assessment of groundwater budget in aspas alluvial aquifer of fars province

water crisis in iran, especially in recent years, highlights that quantifying the water budget is a vital information for management of water resources. water budget in aspas alluvial aquifer (728.81 km2) of northern fars province is evaluated during the observation period (2002-2017) based on climatic and hydrogeological data. then calculated changes in annual aquifer storage using water budget approach are compared with corresponding values calculated using actual water table fluctuation, implying a good agreement. water budget approach indicates that aspas aquifer has experienced storage loss by 29.34 million cubic meters (mcm) per year during the observation period 2002-2017, resulting in mean annual water table declining by 0.82 cm per year. about 78% of the volume of groundwater inflow is abstracted again by deep and semi-deep wells. as a result, groundwater over-exploitation due to pumping wells is the main cause of water table drop in aspas aquifer during the study period, however, droughts (for example in years 2013-2017) may intensify the water table declining and reducing groundwater storage. groundwater abstraction rate, therefore, must be reduced to prevent further water table declining in aspas aquifer. strategies such as reduced cultivated area, increased irrigation efficiency and cultivating low water requirement crops can decrease groundwater abstraction rate.