شاهنامه انسجام‌بخش ایرانیان در عهد صفویان

شاهان صفوی، نه‌تنها با شعر و ادب مخالفتی نداشتند؛ بلکه خود از مشوّقان و حامیان شاعران بودند. سند این ادعا، شاهنامۀ فردوسی است که در این دوره نیز، همچنان ارزش تاریخی خود را حفظ کرده بود. در این تحقیق کوشیده ایم تا با استفاده از شیوۀ تحلیل و توصیف و با تکیه بر مطالعۀ منابع کتابخانه ای، به این پرسش پاسخ دهیم که چرا و به چه دلایلی، شاهنامه در نزد شاهان صفوی اهمیت داشته‌است؟ بر این اساس، یافته های پژوهش حاکی از آن است که شخص شاه‌اسماعیل اول، این اثر ارجمند را در کنار مذهب شیعه، به‌عنوان دومین عامل انسجام‌بخش اقوام ایرانی در نظر گرفت؛ چرا که شاه‌اسماعیل اول و جانشینانش، اولاً خود را ایرانی؛ از نسل پادشاهان ایران باستان و جانشینان آنان می دانستند و شاهنامه را سند هویتی خویش قرار داده بودند؛ ثانیاً از نقش تاریخی شاهنامه در حفظ کیان ایران در طول تاریخ، در کنار مذهب شیعه، در نزد ایرانیان شیعه‌مذهب آگاه بودند؛ ثالثاً در جنگ با عثمانی ها و ازبک ها، اشعار شاهنامه را به‌عنوان عامل روحیه‌بخش سربازان ایران به کار می بردند. از این رو، در نشر و گسترش شاهنامه کوشیدند و آن را گرامی داشتند.

shahnameh as one of the cohesive factor of iranians in the safavid perioabstract

safavid kings not only compete against poetry and literature, but also, they were promoters and supporters of poets too. the evidence of this assertion is the shahnameh, which had well-maintained its historical value during safavid period as well. in this study, we have tried to answer the question why and for what reasons, shahnameh was important to the safavid kings by using the method of analysis and description and relying on the study of library sources? accordingly, the findings of the study it is clear that the person of shah ismail i considered this noble work along with the shiite religion as the second cohesive factor of the iranian peoples; because shah ismail i and his inheritors, first of all, considered themselves iranians; they knew the descendants of the kings of ancient iran and their successors and considered the shahnameh as their identical document; secondly, they were aware of the historical role of the shahnameh in stabilizing the harmony of iran throughout history, along with the shiite religion, among the shiite iranians; third, in the war against the ottomans and the uzbeks, the poems of the shahnameh were recycled as a motivating dynamic for the iranian soldiers. therefore, they tried to spread the shahnameh and appreciated it.