تکوین مهر در اسطوره و تحوّل چهرۀ آن به جمشید در حماسه بر اساس نظریۀ دگرگونی

یکی از نظریه های کلّی در مورد قهرمانان این است که در گذر زمان دچار تحوّل می شوند و با معیارهای انسان هایی که در شرایط تاریخی و جغرافیایی با شرایط فکری گوناگون می‌زیند، شکل خاص خود را به دست می آورند. از محورهای فکری آریایی های هند و ایرانی، گرایش به رویدادهای طبیعی بوده است که مهرپرستی به عنوان یک پدیده در ذهن این اقوام، در دوره های گوناگون، کارکردهای خاصی به خود گرفته است. حال این پرسش مطرح است که مهر در اسطوره ها با گذر زمان دچار چه تحوّلی می شود و با پدیدآمدن حماسه، مهر چه شکل و شمایلی به خود گرفته است؟ نگارنده سعی کرده است با توجّه به الگوهای اسطوره ای و حماسی، جواب درخوری به این پرسش دهد. بر این مبنا ابتدا چگونگی هستی‌یافتن مهر در اسطوره‌های هند و ایران بررسی شده و کم‌کم تحوّل آن در اسطوره‌های ایرانی و مرزهای خارج از ایران بازنموده می‌شود؛ سپس چگونگی تبدیل این ایزد به چهرۀ حماسی جمشید، با ارائۀ دلایل مختلف، مورد تحلیل قرار گرفته است. نتیجۀ پژوهش حاضر این است که مهرپرستی با فتوحات ایرانیان پا به غرب می‌گذارد و پس از پذیرفتن بعضی کارکردهای خدایان خورشیدی، با چهرۀ جدیدی، به شکل انسان، در اساطیر ایرانی به روند تکاملی خود ادامه می دهد. میترا در حماسۀ ملّی ایران، با توجّه به شکل قبلی خود و تحوّلی که در پدیده ها به وجود آمده، در شکل جدیدتر با چند پدیده ترکیب شده، در جلوۀ جدیدِ الگوی قهرمانی، در چهرۀ شخصیّتی به نام جمشید پدیدار می گردد. در این مقاله، به شیوۀ تحلیل محتوا، مبنای تکوین و تحوّل مهر در اسطوره و حماسه بررسی خواهد شد.

the development of the seal in the myth and the transformation of its face into jamshid in the epic based on the theory of transformation

one of the general theories about heroes is that they change over time and acquire their own special form by the standards of people who live in historical and geographical conditions with different intellectual conditions. one of the intellectual axes of the aryans of india and iran has been the tendency towards natural events, which as a phenomenon in the minds of these peoples, love worship has taken on special functions in different periods. now this question is raised, what kind of transformation does the seal undergo in myths with the passage of time, and with the emergence of the epic, what form and image did the seal take? the author has tried to answer this question by referring to mythological and epic patterns. on this basis, firstly, how the seal came into being in the myths of india and iran is investigated and its transformation is gradually represented in the myths of iran and the borders outside of iran; then, how this deity became the epic face of jamshid has been analyzed by presenting various reasons. the result of the present research is that mehr worship entered the west with the iranian conquests, and after accepting some functions of the solar gods, it continued its evolutionary process with a new face, in the form of a human, in iranian mythology.mitra appears in the national epic of iran, considering his previous form and the transformation that occurred in the phenomena, in a newer form combined with several phenomena, in the new appearance of the heroic model, in the face of a character named jamshid. in this article, by means of content analysis, the basis of the development and transformation of the seal in myth and epic will be investigated.