مطالعۀ بینامتنیت و تاثیر شاهنامۀ فردوسی بر شهریارنامۀ عثمان مختاری

فردوسی اغلب روایت‌های پیش از خود را که در کتاب هایی چون سیرالملوک‌ها، خداینامه‌ها، شاهنامۀ ابوالموید بلخی، شاهنامۀ منثور ابومنصوری و گشتاسب‌نامۀ (دقیقی) گفته شده‌بودند، با گزینش، جمع‌کرد و پس از آن، مرجع اصلی مردم و حماسه خوانان گردید. سرایش شاهنامه، سه موج مقلدان یا پیروان، دوستداران و دلبستگان و سرانجام مخالفان را به وجود آورد. مختاری و دیگر حماسه‌سرایان پس از فردوسی، می‌کوشیدند با روایت داستان‌هایی که فردوسی آن‌ها را در شاهنامۀ سترگ خویش نیاورده و یا از طول و تفصیل‌دادن به آن‌ها چشم‌پوشی کرده و تنها بخشی از داستان را آورده و یا اشاراتی بدان نموده‌بود، پا در کنار پای حماسه‌سرای بزرگ بنهند. البته ایرانشاه (ایرانشان)‌بن ابی‌الخیر و اسدی‌طوسی از پیروان موفق فردوسی هستند. اهمیت کار عثمان‌مختاری به دلیل آن است که در حوزۀ مخالفان شاهنامه؛ یعنی وابستگان به دربار غزنوی قرار دارد. این تحقیق کوشیده است با شیوۀ توصیف و تحلیل و دید بینامتنی و اثرگذاری متنی بر متن دیگر، ابتدا به بررسی جایگاه شهریارنامه و عثمان‌مختاری در حماسه‌سرایی بپردازد و سپس، به‌اختصار، شهریارنامه را با شاهنامه، از جنبۀ ادبی، زبانی و فکری مقایسه کند و از این رهگذر، چگونگی تاثیر شاهنامه بر شهریارنامه را بیان‌نماید. یافته ها نشان می‌دهد که مختاری برای رهایی از دلهرۀ تاثیر، تغییراتی را در شکل، ساختار و محتوای اثرش نسبت به شاهنامه ایجاد کرده است که سبب عامیانه‌شدن اثر او شده‌است.

study of intertextuality and the influence of ferdowsi shahnameh on osman mokhtari shahrinameh

by selection, ferdowsi collected most of his earlier narrations, which were narrated in books such as sir al-muluk, khodaynameh, shahnameh of abu al-muayyid balkhi, shahnameh of abu mansouri (prose), and goshtasbnameh (daqiqi), and later, the main reference of people and epic readers. the composition of the shahnameh created three waves of imitators or followers, lovers and admirers, and finally opponents. mokhtari and other epic poets after ferdowsi tried to narrate stories that ferdowsi did not include in his great shahnameh or ignored their length and detail and brought only a part of the story or made references to it. stand at the foot of the epic palace. of course, iranshah (iranshan) ibn abi al-khair and asadi tusi are successful followers of ferdowsi. the importance of osman mokhtari's work is due to the fact that he is in the circle of the opponents of shahnameh, that is, those affiliated with the ghaznavid court. this research has tried to examine the position of shahriyarnameh and osman mokhtari in the epic by describing and analyzing and intertextual view and textual effect on another text, and then, briefly compares shahriyarnameh with shahnameh in terms of literature, language and thought. in this way, explain how the shahnameh affects the shahriyarnameh. the findings show that mokhtari, in order to get rid of the apprehension of influence, has made changes in the form, structure and content of his work compared to shahnameh, which has caused his work to become popular.