رهیافتی بر دیدگاه متکلمان دربارۀ لزوم قرشی بودن خلیفه و نسبت آن‌ با نفی برتری قبیلگی در حدیث و قرآن (آیه سیزده سوره حجرات)

مطابق آیۀ سیزدهم سورۀ حجرات هیچ قبیله‌ای بر قبیله دیگر برتر نیست و تنها ملاک برتری «تقوا» است. این از یک‌سو و از سوی دیگر، به باور نوع متکلمان و بر اساس روایات «خلفاء اثنی عشر» همه جانشینان پیامبر خدا (ص) و امامان امت اسلامی باید تا قیامت از قبیلۀ قریش یا خاندان پیامبر باشند. سوالی که پیش‌ می‌آید این است که با توجه به لزوم عرضۀ احادیث به قرآن، این روایت با آیۀ سیزدهم سورۀ حجرات موسوم به «آیۀ شعوبیه» چه نسبتی دارد؟ آیا مخالف آن است و درنتیجه باید کنار گذاشته شود یا با آن منافاتی ندارد و قابل‌جمع است؟ در این مقاله با شیوۀ کتابخانه‌ای و روش توصیفی تحلیلی به این سوال پاسخ می‌دهیم. مطابق این پژوهش تعارض حدیث با آیه بدوی و ظاهری است و نه مستقر و واقعی و درنتیجه، احادیث لزوم «قرشی بودن» امام و خلیفه با قرآن منافاتی ندارد؛ چراکه اولاً قرشی بودن در خلافت و امامت «طریقیت» دارد و نه «موضوعیت». ثانیاً «قرشی» در احادیث ائمۀ اثنی عشر  «عنوان مشیر» است.

an approach to the theologians' view on the necessity of the caliph being a quraysh and its relation to the negation of tribal superiority in the hadith and the quran (verse thirteen of surah al-hujurat)

according to verse 13 of surah al-hujurat, no tribe is superior to another tribe, and the only criterion for superiority is 'piety'. but according to the narration of the 'twelve caliphs', all the successors of according to the theologians and based on the hadiths of the twelve caliphs, all successors of the prophet of god (pbuh) and the imams of the islamic ummah must be from the quraysh tribe or the prophet's family until the day of judgment. the question is, given the necessity of presenting hadiths to the quran, what is the relationship of this narration to the thirteenth verse of surah al-hujurat? is it against it or does it not contradict it? here, we answer this question using a library-based approach and descriptive-analytical method. according to this research, the requirement that the imam and caliph be from quraysh does not contradict the quran; because being a quraysh in the caliphate and imamate is the way to recognize the imam and caliph, not a condition, and being a quraysh is an example of the principle of lutf. in other words, 'qurashi' in the hadiths of the twelve imams is a title that is not itself the subject of imamate and caliphate, but rather refers to the real subject, namely the caliphs and imams chosen by god.