قلمرو علم غیب پیامبر اسلام (ص) و ائمه (ع) از منظر روایات

محور و مدار ادیان توحیدی، خدا و اوصاف او از جمله علم غیب است که این امر باوری بنیادین در این ادیان به شمار می‌رود. گذشته از این، علم غیب از مقومات باور به نبوت و به دنبال آن نزد شیعیان از مقومات امامت محسوب می‌شود. بر این اساس هدف از پژوهش حاضر بررسی قلمرو علم غیب پیامبر و امامان از منظر روایات است. در این پژوهش سعی است به روش توصیفی و تحلیلی و گردآوری اطلاعات به‌صورت فیش‌برداری از طریق کتابخانه به بررسی موضوع پرداخته شود. بررسی‌ها نشان داد آنچه بیشتر علما با رویکردهای متفاوت بر سر آن اختلاف کرده‌اند این است که آیا علم غیب نامحدود (مطلق) که اختصاص به خداوند دارد در اختیار انبیاء و ائمه قرار می‌گیرد یا نه؟ دو قول وجود دارد: در قول اول، عده‌ای می‌گویند به اذن الهی علم نامحدود و مطلق الهی می‌تواند در اختیار غیر خداوند هم قرار گیرد. دربارۀ نگاه گروه اول باید اذعان کرد آثاری که تاکنون دربارۀ علم امام تهیه و تدوین شده، با این رویکرد بوده است؛ یعنی بیشتر با توجه به روایات گسترده‌ای که در مجامیع روایی آمده استناد کرده‌اند و یا قائل به علم مطلق شده‌اند یا اینکه قائل به عمومیت علم امام شده‌اند که این برداشت دوم از قول اول نظر غالب محدثان، متکلمان و  فقهای امامیه در دوران اخیر است؛ اما قول دوم برخلاف قول اول، علم غیب پیامبر (ص) و امام (ع) را محدود می‌داند.

the realm of unseen knowledge from the perspective of the traditions of prophets and imams

the axis and orbit of monotheistic religions، god and his attributes including the knowledge of the unseen، which is a fundamental belief in these religions. moreover، the knowledge of the unseen is one of the components of belief in prophethood and، consequently، one of the components of imamate among the shiite. accordingly، the present study aims to study the realm of the unseen from the perspective of hadiths. in this research، an attempt is made to study the subject through descriptive and analytical methods using library research. the investigations showed that the primary point of disagreement among scholars with different approaches is whether the unlimited (absolute) knowledge of the unseen، which is exclusive to god، can be granted to the prophets and imams or not. there are two viewpoints: the first opinion suggests that by divine permission، the unlimited and absolute divine knowledge can be granted to entities other than god. accordingly، it should be acknowledged that the works so far dealing with the knowledge of the imam have been viewed with this approach. that is، they have mostly relied on the extensive hadiths found in hadith collections and either have advocated for absolute knowledge or argued for the generality of the imam's knowledge. the latter interpretation has been more prevalent among imami narrators، theologians، and jurists in recent times. but contrary to the first opinion، the second opinion limits the knowledge of the unseen of the prophet (pbuh) and the imam (as).