ارزیابی گزارۀ «عَبْدِی اَطِعْنِی اَجْعَلْکَ مِثْلِی» بر پایۀ باورهای کلامی

از گزاره‌هایی که بیشتر در حوزه اخلاق و عرفان مورد استفاده قرار می‌گیرد، «عَبْدِی اَطِعْنِی اَجْعَلْکَ مِثْلِی» است. مطابق مفاد این عبارت، در قبال اطاعت از خداوند، شخص، همچون خداوند، قدرت «کُن فیکون» می‌یابد. پژوهش حاضر به‌شیوه تحلیلی، به بررسی سندی، فقه الحدیثی و نقد کلامی محتوای گزاره پرداخته است. یافته‌ها از آن حکایت می‌کند که هیچ طریق قابل توجهی که تعبیر «عَبْدِی اَطِعْنِی...» را به یکی از معصومان (ع) ارجاع دهد، یافت نمی‌شود. وجود برخی عبارات نظیر؛ «فِی بَعْضِ الْکُتُبِ» و «قال ذالنون» این فرضیه را تقویت می‌کند که این عبارت از منابع غیر اصیل اسلامی با شمه‌ی صوفیانه و غالیانه وارد میراث روایی شیعه شده است. از قرن هشتم به بعد، شخصیت متهم به غلو چون حافظ رجب بُرسی است که در دوره‌های بعد از خود، بیشترین استناد به عبارت مذکور به وی شده است. ملاحظات فقه الحدیثی از اضطراب متن، تعارض با آیه «لَیسَ کَمِثْلِهِ شَیءٌ» و همچنین متعارض با ادبیات توحیدی و احادیث ائمه اهل بیت (ع) حکایت می‌کند. بر پایه نقد کلامی و مطابق روایات معصومان (ع)، فاعلیت امری یا به‌تعبیر دیگر «کُن فیکون» (صُنع الشئ لا من شئ) تنها به خداوند اختصاص دارد به‌گونه‌ای که مطابق براهین و ادله، چنین فاعلیتی تشکیک بردار نبوده و «کُن فیکون»، دادنی نیست تا در صورت اطاعت بنده، گرفتنی باشد. خداوند بر اساس اراده خود، بی‌مایه، بی‌مثال و بدون سابقه، موجودات را با فرمان «کُن»، به عرصه «فیکون» می‌رساند.

evaluation of«عَبْدِی اَطِعْنِی اَجْعَلْکَ مِثْلِی» based on theological beliefs

among the statements often used in the realm of ethics and mysticism is my servant، obey me and i will make you like myself. according to the essence of this phrase، in exchange for obedience to god، a person obtains the power of kun fayakun (be، and it is) like god. this study analytically examines the documentation، hadith jurisprudence، and theological criticism of the content of this statement. the findings indicate that there is no significant source that attributes the phrase my servant، obey me... to any of the imams (peace be upon them). the presence of certain phrases such as in some books and dhu'l-nun said reinforces the hypothesis that this phrase entered shia narrations from non-original islamic sources with a sufi and exaggerated flavor. from the eighth century onwards، the figure accused of exaggeration، such as hafiz rajab bursi، is the one to whom this phrase has been most frequently attributed in later periods. observations in hadith jurisprudence indicate the instability of the text، its contradiction with the verse there is nothing like unto him، and its inconsistency with monotheistic literature and the sayings of the imams of the ahl al-bayt (peace be upon them). based on theological criticism and according to the narrations of the imams (peace be upon them)، the concept of command or kun fayakun (creation of something out of nothing) is exclusively attributed to god in such a way that، according to arguments and evidence، this capability is not subject to ambiguity، and kun fayakun is not something that can be given so that it could be obtained through the obedience of the servant. god، based on his will، without any matter، example، or precedent، brings creatures into existence with the command be، and they become and it is.