ابعاد طراحی، ساخت و بهره برداری مسکن در آموزه های دینی با تاکید بر تعالیم امام رضا علیه ‌السلام

پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-تفسیری، به بازخوانی مبانی طراحی و ساخت مسکن در چارچوب معماری اسلامی با تاکید بر سیره امام رضا علیه ‌السلام می ‌پردازد. در مواجهه با چالش‌ های معاصر معماری مسکن از قبیل مصرف‌ گرایی، بی ‌هویتی و فاصله‌ گیری از مفاهیم اصیل زیستی، پرسش اصلی این پژوهش آن است که اصول و مبانی معماری اسلامی در حوزه مسکن بر اساس آموزه‌ های رضوی چیست و چگونه می ‌توان این اصول را در قالب الگویی متعادل و کاربردی بازتولید نمود؟. در این راستا، با استناد به آیات قرآن کریم، روایات معصومین علیهم‌ السلام و به‌ویژه سیره امام رضا علیه ‌السلام، چارچوبی نظام‌ مند ارائه شده که در آن مسکن نه به عنوان پدیده‌ ای صرفاً فیزیکی، بلکه به مثابه «کانونی زنده و برکت‌آفرین» تحلیل می ‌گردد. یافته ‌ها نشان می ‌دهد که معماری رضوی بر اصولی چند بعدی استوار است که از جمله آن‌ ها می‌ توان به قبله‌ محوری به عنوان محور سازمان ‌دهی فضایی، وسعت متعادل، حفظ حریم خصوصی، سادگی توام با زیبایی، استحکام و امنیت، و تلفیق کارکردهای مادی و معنوی اشاره کرد. همچنین این پژوهش با نوآوری در تبیین جزئیات طراحی فضاهای داخلی و بیرونی- از جمله آشپزخانه، سرویس‌ های بهداشتی و نما - بر اساس متون دینی، الگویی عملیاتی و قابل اجرا پیشنهاد می‌ دهد که قابلیت تطبیق با نیازهای مسکن معاصر را دارا است. در نهایت، این تحقیق بر بازخوانی و روزآمدسازی این اصول به عنوان راهبردی برای خلق مسکن پایدار، هویت‌مند و پاسخگو به نیازهای جامعۀ اسلامی تاکید می ‌ورزد.

dimensions of housing design, construction, and utilization in religious teachings, with an emphasis on the doctrines of imam reza (a.s.)

the present study employs an analytical-interpretive approach to revisit the principles of housing design and construction within the framework of islamic architecture, with an emphasis on the conduct (sirah) of imam reza (a.s.). in addressing contemporary challenges in residential architecture, such as consumerism, loss of identity, and detachment from authentic living concepts, the primary research question is: what are the principles and foundations of islamic architecture in the domain of housing based on the teachings of imam reza, and how can these principles be reproduced in the form of a balanced and practical model? to this end, by drawing upon verses from the holy quran, narrations from the infallibles (peace be upon them all), and particularly the conduct of imam reza (a.s), a systematic framework is presented. within this framework, a house is analyzed not as a merely physical phenomenon, but as a vital and blessing-generating nucleus. the findings indicate that razavi architecture is founded on multidimensional principles, among which are: qibla-centricity as the axis of spatial organization, balanced spaciousness, preservation of privacy, simplicity coupled with beauty, structural integrity and security, and the integration of material and spiritual functions. furthermore, with innovation in detailing the design of interior and exterior spaces including the kitchen, sanitary facilities, and façade based on religious texts, this study proposes an operational and implementable model capable of adapting to contemporary housing needs. ultimately, this research emphasizes the revisitation and modernization of these principles as a strategy for creating sustainable, identity-rich housing that is responsive to the needs of islamic society.