وضعیت مولفه‌های هویت دینی در کتب مطالعات اجتماعی دوره اول متوسطه

هدف پژوهش حاضر بررسی محتوای کتب مطالعات اجتماعی دوره اول متوسطه براساس مولفه های هویت دینی بود که با روش تحلیل محتوای قیاسی انجام شد. ابزار پژوهش چک لیست هویت دینی با 106 مولفه، سه سطح شناختی، گرایشی و کنشی و شش حوزه فردی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، زیبایی شناختی و زیستی و بدنی بود که روایی محتوایی آن توسط متخصصان انسان شناسی تربیتی، روان شناسی اسلامی و مطالعات برنامه درسی مورد تایید قرار گرفت. یافته ها نشان داد، بیشترین میزان فراوانی و درصد، به ترتیب به مولفه رفتاری، شناختی و عاطفی هویت دینی اختصاص دارد. بنابراین، به اصل تعادل به عنوان یکی از اصول حاکم بر طراحی برنامه های آموزشی و درسی و یکی از معیارهای مهم در انتخاب محتوا توجه نشده است. میزان توجه به حوزه اجتماعی 41.2 درصد، حوزه فردی 61.23 درصد، حوزه فرهنگی 13.56 درصد، حوزه اقتصادی 8.79 درصد، حوزه زیبایی شناختی 8.79 درصد و حوزه زیستی و بدنی 6.28 درصد بوده است. بنابراین، میزان توجه به مولفه های هویت دینی در حوزه های مختلف فردی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، زیبایی شناختی و زیستی و بدنی در کتاب «مطالعات اجتماعی» دوره اول متوسطه با توجه به محوریت دین اسلام در ایران، در سطح مطلوب و شایسته ای نیست و نیاز به برنامه ریزی و توجه بیشتری دارد. از تعداد 407 مولفه هویت دینی موجود در کتاب «مطالعات اجتماعی» دوره متوسطه اول، 73.73 درصد مربوط به متن، 20.23درصد مربوط به تصاویر و 6 درصد مربوط به تمرین هاست.

the status of religious identity components in social studies books of the first secondary education cycle

the present study aims to examine the content of social studies books of the first secondary education cycle based on religious identity components, using a comparative content analysis method. the research instrument was a religious identity checklist comprising 106 components across three levels—cognitive, affective, and behavioral—and six domains—individual, social, cultural, economic, aesthetic, and biological&-physical—which was validated for content by experts in educational anthropology, islamic psychology, and curriculum studies. the findings revealed that the highest frequency and percentage, respectively, pertained to the behavioral, cognitive, and affective components of religious identity. therefore, the principle of balance—as one of the governing principles in the design of educational and curricular programs and as a key criterion in content selection—has not been sufficiently observed. the level of attention to the social domain was 41.2%, the individual domain 23.61%, the cultural domain 13.56%, the economic domain 8.79%, the aesthetic domain 8.79%, and the biological&-physical domain 6.28%. hence, the degree of attention to religious identity components across the various domains—individual, social, cultural, economic, aesthetic, and biological&-physical—in the social studies book of the first secondary education cycle, given the centrality of islam in iran, is neither at a desirable nor at a commendable level and requires further planning and attention. of the 407 religious identity components present in the social studies book of the first secondary education cycle, 73.73% pertained to the text, 20.23% to the images, and 6% to the exercises.