نقش تغییر شیوه های زمین داری دوره های قاجاریه و پهلوی در اضمحلال نوغان داری روستاهای گیلان و مازندران

جغرافیای منحصر به فرد گیلان و مازندران بستری مناسب جهت پرورش توتستان های وسیع و نوغانداری در ادوار تاریخی بوده است، به نحوی که نوغانداری، بخشی از اقتصاد معیشتی مردم گیلان و مازندران را شامل می شد. زمین های مرغوب زیر کشت توتستان ها از دوره‌ صفویه، به‌عنوان زمین های خالصه درآمد و بعدها نیز در اختیار حکومت های دیگر قرار گرفت. در دوره‌ قاجاریه، با حفظ این سنت، با رقابت های داخلی و خارجی برای کسب منافع حاصل از ابریشم، شیوه‌ خصوصی سازی افزوده شد. با روی کار آمدن حکومت پهلوی و اجرای سیاست های مدرنیزاسیون و اصلاحات ارضی، تغییرات بسیاری در شیوه‌ زمین‌داری رخ داد. به نظر می رسد تغییرات حاصله، بر صنعت نوغان‌داری و وضعیت معیشت نوغان‌داران اثرگذار بوده است. مقاله‌ پیشِ‌ رو با روش تحقیق تاریخی و با رویکرد کیفی صورت پذیرفته است؛ گردآوری داده های مقاله، به روش تاریخی و اسنادی انجام و به شیوه‌ توصیفی- تحلیلی نگارش شده است. مقاله‌ حاضر در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که چه عواملی موجب تغییر شیوه های زمین‌داری در دوره های قاجاریه و پهلوی شده و این عوامل چه تاثیری در ضعف و زوال نوغان‌داری گیلان و مازندران داشت؟ یافته های مقاله نشان می دهد؛ در پی تغییرات شیوه های زمین‌داری، روستاییان نوغان‌دار، در مرحله‌ نخست کارگران زمین داران عمده و در مرحله‌ دوم، کارگران کارخانه‌های صنعتی شدند. توتستان ها در سیستم شرکت های سهامی عام و خاص، به شیوه‌ صنعتی احداث شدند و خرده‌زمین داران، با شیوه‌ سنتی نوغان‌داری، یارای رقابت با آن‌ها را نداشتند. در نتیجۀ تغییرات شیوه های زمین‌داری در دوره های قاجار و پهلوی، نوغان‌داری در روستاهای گیلان و مازندران مضمحل شد.

the role of the change of landholding practices of the qajar and pahlavi periods in the decline of silk cultivation in the villages of guilan and mazandaran

one of the problems of the contemporary history of iran was the widespread famine crisis in the late pahlavi period until the early period of mohammad reza shah. the coincidence of this phenomenon with world war ii and the occupation of the country by the allies added to the severity of this crisis. this issue seems to be more serious in the southern regions of iran. what has received less attention in this field is the examination of rural life in the midst of this crisis. this research seeks to describe the conditions of bushehr villages during the considered famine period, investigate the measures taken and the consequences of the said crisis. this research has been done using descriptive-analytical method and using written sources, archival documents and press.the results of this research show that most of the villages in the mentioned areas in the persian gulf region have been involved in this crisis. meanwhile, the actions of the central government and local administrators sheriffs and khans could not control this crisis. because of this, many deaths, widespread insecurity, and finally the massive migration of rural people to the big cities of that period were among the results of this crisis.