تحلیل محتوای گزارش جلوه‌های رضوی در سه سفرنامه عصر قاجار؛ هانری رنه دالمانی فرانسوی، ولادیمیرخانیکوف روسی، جیمز باست آمریکایی

سفرنامه‌ها جزء برترین منابع گزارشی از حرم رضوی در دوره قاجار هستند. سفرنگاشته‌های متنوع، حکایت از نکات ارزنده سفرنامه‌نویسان به مشهد و بازدید از آستان‌قدس و جلوه‌های رضوی هستند. خانیکوف، باست و دالمانی، سیاحانی هستند که از سه قاره آسیا، آمریکا، اروپا، طی نیمه دوم قرن 19 میلادی گزارش‌هایی قابل تامل را از زائران و بارگاه مشهدالرضا ارائه داده‌اند. خانیکوف، جغرافیدان روسی طی ماموریت اداری در سالهای(1858-1859م.) از آستان قدس دیدار می‌کند. جیمز باست، طی سالهای (1871-1885م.) گزارش‌های از زائران و بازدید مرقد امام رضا و اثر شگرف توسل و جاذبه‌های معنوی را در زائرین ذکر می‌کند. هانری رنه دالمانی فرانسوی، جهت تجارت راهی مشرق زمین و ایران شده، و در سال 1899 میلادی با کاروان زیارتی، وارد مشهد می‌شود. این پژوهش به نقد و بررسی گزارش‌های این سه سفرنامه‌نویس می‌پردازد. روش تحقیق بر اساس روش کمی و کیفی و توصیفی می‌باشد. سوال این که: با توجه به تفاوت ها و کارکردهای اجتماعی فراوان باست، خانیکوف و دالمانی، گزارش‌های خود را در سفرنگاشته‌های‌شان از شور و ارادت زائران و مسیر سفر به حرم مطهر امام رضا، در قرن چهاردهم هجری قمری(19م.)چگونه توصیف نموده‌اند؟ کشیش باست به ارائه گزارش‌های معنوی اعم از شهادت امام رضا(ع) و مدفن مطهر ایشان می‌پردازد. التفات دالمانی، تصویربرداری از زائرین، درطی مسیر سفر و برگشت و مناظر حرم مطهر، گزارش‌هایش را ممتاز و در عین حال جذاب نموده است. خانیکوف، علاوه بر سیاحت، دارای تجهیزات علمی و جغرافیایی است که ره‌آورد او از بازدید آستان قدس، تدوین اولین نقشه از حرم امام رضا (ع) است.

content analysis of the representations of razavi manifestations in three travelogues of qajar-era: henri-rené d'allemagne (french), vladimir khanikoff (russian), and james bassett (american)

khanikov, bast, and dalmani are travelers who, from the three continents of asia, america, and europe, have provided thought-provoking reports on pilgrims and the shrine of mashhad-al-reza during the second half of the 19th century. khannikov, a russian geographer, visited the holy shrine during an administrative mission in the years (1858-1859). james bassett, during the years (1871-1885), reported on pilgrims and their visits to the shrine of imam reza, and mentioned the remarkable effect of tawasul and spiritual attractions among pilgrims. frenchman henri rené dalmani traveled to the east and iran for trade, and in 1899 he arrived in mashhad with a pilgrimage caravan. this research reviews and examines the reports of these three travel writers. the research method is based on quantitative, qualitative and descriptive methods. the question is: given the many differences and social functions of bast, khanikov and dalmani, how did they describe in their travelogues the passion and devotion of the pilgrims and the journey to the holy shrine of imam reza in the 14th century ah (19 ad)? priest bast presents spiritual reports, including the martyrdom of imam reza (as), his holy tomb. dalmani's attention, photographing the pilgrims during the journey and return, and the views of the holy shrine, have made his reports distinguished and at the same time attractive. in addition to traveling, khanikov has scientific and geographical equipment, and his result from visiting the holy shrine is the compilation of the first map of the imam reza shrine.