خوانش ترامتنیِ مولفه های کلامی و تصویری واقعه کربلا در آثار تصویرپردازانِ نسل اول انقلاب

تصویرپردازیِ مذهبی از دهه‌ی 50 شمسی و همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی، وارد مرحله‌ی تازه‌ای شد و تصویرپردازان برای بازتاب رشادت‌های شهدا در برابر ظلم دشمنان، از نشانه‌های آشنای متن کلامی در واقعه‌ی کربلا هم راستا با تصویرپردازی آثارشان بهره بردند و اینگونه بینامتیت را میان دو متن تصویری و کلامی برقرار ساختند. اما به دلیل وجود نظام نشانه‌ای متفاوت در متن و تصویر، همواره ارتباط میان دو متن بر پایه‌ی اقتباس صریح نبوده است و همین طور شاخه‌های دیگر ترامتنیت همچون بیش‌متنیت و سرمتنیت نیز در فرایند تحلیل آثار به چشم می‌خورد. هدف این پژوهش، تبیین حضور مولفه‌های کلامی و تصویری واقعه‌ی کربلا در آثار تصویرپردازانِ نسل اول انقلاب با رهیافت ژرار ژنت، فیلسوف ساختارگرای فرانسوی است. پرسش اصلی پژوهش عبارت است از: هنرمندانِ تصویرپرداز نسل اول انقلاب، چگونه از واقعه‌ی کربلا به عنوان پیش‌متن در آثار خود بهره گرفته‌اند ؟ نتیجه‌ی بنیادینِ این پژوهش کیفی که داده‌های آن از طریق منابع کتابخانه‌ای و با مشاهده‌ی آثار و فیش برداری گرداوری شده‌اند، حاکی از آن است که با تمرکز بر نظریه‌ی ترامتنیت ژرار ژنت در سه سطحِ بینامتنیت، بیش‌متنیت و سرمتنیت، می‌توان به یافته‌های جامعی از تاثیر متون گذشته در شکل‌گیریِ متن‌های جدید در قالب جلوه مولفه‌های واقعه‌ی کربلا در آثار تصویرپردازیِ نسل اول انقلاب دست یافت. همچنین نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب عناصر تاریخی و مذهبی با شیوه‌های به کارگرفته شده توسط نسل اول تصویرپردازان توانسته است به ایجاد آثار هنری غنی و پرمعنا منجر شود که همواره قادر به برقراری ارتباط با مخاطبان خود هستند.

a intertextual reading of the verbal and visual elements of the karbala event in the works of visual artists of the first generation of the revolution

religious illustration underwent a new phase starting in the 1970s, particularly following the victory of the islamic revolution. illustrators sought to reflect the bravery of martyrs in the face of the oppressors by utilizing familiar signs and symbols from the verbal narratives of the karbala event, aligning them with the visual elements in their works. in doing so, they established a form of intertextuality between verbal and visual texts. however, due to the differing semiotic systems of text and image, the relationship between the two was not always based on direct adaptation. other branches of transtextuality, such as hypertextuality and architextuality, also emerged in the analysis of these works.the aim of this study is to explain the presence of verbal and visual components of the karbala event in the works of first-generation revolutionary illustrators, using the approach of gérard genette, the french structuralist philosopher. the main research question is: how did first-generation revolutionary visual artists use the karbala event as a pretext in their works?this qualitative research, based on library sources and visual analysis of artworks, concludes that by focusing on genette's theory of transtextuality — specifically intertextuality, hypertextuality, and architextuality — we can gain comprehensive insights into how past texts have influenced the creation of new texts, particularly through the depiction of karbala-related themes in the works of first-generation revolutionary illustrators. moreover, the findings show that the combination of historical and religious elements with the artistic methods employed by these illustrators has resulted in rich, meaningful artworks that continue to resonate with their audiences.