ابعاد گفتمان هدایت و آگاهی‌بخشی در راهبردهای فرهنگی امام جواد (ع)

سعادت بشر علاوه بر عقل نیازمند هدایت توسط پیشوایانی است که برخوردار از فضایل اخلاقی و کمالات انسانی بوده اند؛ بر اساس باور شیعیان اثنی عشری، امامان معصوم افرادی شایسته و منصوب پروردگار بوده و مسئولیت هدایت مردم را بر عهده داشته اند. امام جواد (ع) در یکی از حساس‌ترین ادوار تاریخ اسلام که مجموعه‌ای پیچیده از موانع و مشکلات داخلی مربوط به شیعیان و خارجی (خلافت عباسی) اطراف ایشان را فراگرفته بود و در حالی که تنها هفت ساله داشت، مسئولیت امامت و هدایت مردم را بر دوش گرفت. از این رو ضرورت دارد به منظور کسب آگاهی و معرفت، چگونگی مواجهه امام در هر بخش به دقت مورد ارزیابی و مطالعه قرار گیرد. مساله‌ اساسی این پژوهش آن است که امام در گفتمان خود با جریان‌ها و گروه‌های مختلف چگونه و با چه راهبردهایی به آگاهی‌بخشی، معرفت‌شناسی و افزایش شناخت آنان اقدام نمود؟ اقدامات ایشان برای هدایت نخبگان و مردم در مواجهه با دسایس خلافت عباسی، اندیشه‌ها و افکار مختلف و گاه انحرافی و التقاطی چه بود؟ روش تحقیق در این مقاله، تحلیلی توصیفی و شیوۀ جمع‌آوری اطّلاعات، کتابخانه‌ای می‌باشد. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که راهبرد ارشادی و هدایت گری امام جواد (ع) استفاده از استدلال، گفتمان منطبق بر قرآن و سنّت، جلب اعتماد مردم، بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود حتی در دربار عباسیان برای آگاهی مردم از اسلام راستین، تبیین جایگاه اهل بیت (ع)، تبیین مظالم دستگاه خلافت، شانه خالی نکردن از مسئولیت، انتشار معارف الهی و ایجاد آمادگی برای دوران غیبت بود.

dimensions of the discourse of guidance and awareness in the cultural strategies of imam javād (as)

in addition to reason, human happiness requires guidance by leaders who have moral virtues and human perfections; according to the twelver shiites, the infallible imams (as) were worthy and appointed by allah the almighty and were responsible for guiding the people. imam javād (as) was surrounded by a complex set of obstacles and internal problems related to shiites and foreigners (abbasid caliphate) in one of the most sensitive periods of islamic history, and while he was only seven years old, he took the responsibility of imamate and leading the people. therefore, it is necessary to carefully evaluate and study how the imam is confronted in each section in order to gain knowledge. the basic issue of this research is that how and with what strategies did the imam in his speech with different currents and groups act to inform and increase their knowledge? what were his measures to guide the elites and the people in the face of the intrigues of the abbasid caliphate, different and sometimes deviant thoughts and ideas? the research method in this article is analytical-descriptive and the method of collecting information is library. the findings of this research indicate that the guidance strategy of imam javād (as) are: use of reasoning, discourse according to the qur'an and sunnah, gaining people's trust, using the existing capacities even in the abbasid government to make people aware of true islam, explaining the position of ahl al-bayt (as), expressing the atrocities of the government, not shying away from accepting responsibility, dissemination of divine knowledge and preparation for the period of imam mahdi (as) occult.