زیبایی‌شناسی خطبه شانزدهم نهج‌البلاغه در پرتو نقد فرمالیستی

نهج‌البلاغه اثری ارزشمند است که تحلیل و بررسی متن این کتاب از دیدگاه مکتب فرمالیستی، می‌تواند جلوه‌ها و زیبایی‌های ظاهری و باطنی آن را آشکار سازد. فرمالیست‌ها به بررسی جنبه‌های شکلی و صوری اثر می‌پردازند و آن را فارغ از بافت‌های تاریخی، اجتماعی، روانی و حواشی متن بررسی می‌کنند. در این پژوهش نیز به روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر مولفه‌های نقد فرمالیستی، به تحلیل و بررسی خطبة شانزدهم نهج‌البلاغه پرداخته شده است. این هدف از طریق بررسی و تحلیل بافت اثر ادبی و عناصر تشکیل دهندة آن یعنی صامت‌ها و مصوّت‌ها، هجاها، صور خیال، استعاره‌ها، سجع‌ها و ... صورت گرفته است. از یافته‌های تحقیق این‌گونه استنباط می‌شود که حضرت امیر (ع) برای خلق چنین اثری تنها به محتوای متن توجه نداشته‌اند، بلکه روساخت و فرم آن نیز برای ایشان اهمیت داشته است. امام (ع) با آراستن فرم اثر به انواع شگردهای هنری و بیانی به آفرینش معناهایی فراتر از معانی قاموسی واژگان دست زده است.

aesthetics of the 16th sermon of nahj al-balāghah in the light of formalist criticism

the nahj al-balāghah is a valuable work for which its analysis and interpretation from a formalist viewpoint reveals both its external and internal resplendency and elegance. the formalists examine the exterior and structural aspects of the work and inspect it while disregarding historical, social, psychological and marginal contexts surrounding it. this research, using the descriptive-analytical method, attempts to analyze and examine the 16th sermon of the nahj al-balāghah by relying on formalistic criteria. this goal has been achieved by examining and analyzing the texture of the literary work and its constituent elements, i.e. consonants and vowels, syllables, images, metaphors and more. the findings of the research point to the conclusion that imam ali (as) was as much attentive to the structure and form as he was towards context. imam ali (as) has created meanings beyond the words' significance by embellishing the form of the work with all kinds of artistic and expressive techniques.