بررسی مضامین آموزه‌های اسلامی در کتیبه‌های معماری رواق‌های اهل بیت (ع) (مطالعه موردی: حرم امام رضا(ع) دردوران تیموری و صفوی)

مرقد اهل بیت (ع) در طول تاریخ به دلیل علاقه و ارادت مسلمین، همواره مورد توجه ویژه‌ای بوده است. در این میان حکومت تیموریان و صفویان، بر اساس گواهی مورخان از نظر عظمت و گستردگی حوزه نفوذ زیادی داشته است و بناهای متعددی را در مرقد اهل بیت بنا کرده‌اند. در دوران صفویان اقدامات فراوانی برای ساخت، بازسازی و گسترش مرقد اهل بیت در ایران و عراق صورت گرفته است، و بناهای ارزشمندی را از خود برجای گذاشته‌اند. معماری مجموعه مرقد اهل بیت فضاهای گوناگونی را در برگرفته است، که در این بین فضای رواق جایگاه ویژه‌ای در آن داشته است. به همین دلیل حکومت تیموریان و صفویان رواق‌های متعددی را در مرقد اهل بیت بنا نموده‌اند. همان‌گونه که معماری این دوران از مفاهیم اسلامی سرچشمه گرفته است، فرض بر آن است، که کتیبه‌های آن نیز به منزله برترین نوع تزئینات، از آموزه‌های اسلامی نشات گرفته باشد. لذا هدف پژوهش حاضر شناسایی تاثیر آموزه‌های اسلامی در شکل‌گیری کتیبه‌های رواق مرقد اهل بیت می‌باشد. و در پی پاسخگویی به؛ نحوه تاثیر آموزه‌های اسلامی در شکل‌گیری تزئینات کتیبه‌های معماری رواق اهل بیت و همچنین بازخوانی مضامین آن‌ها، می‌باشد. در پژوهش حاضر به دلیل دسترسی مناسب به مرقد امام رضا (ع)، سه رواق درالحفاظ و دارالسلام از دوران تیموری و رواق درالفیض از دوران صفوی به عنوان نمونه مورد پژوهشی، بررسی و تحلیل گردیده است. در این راستا از روش تحقیق توصیفی، تاریخی تحلیلی بهره‌گیری شده است تا آموزه‌های اسلامی کتیبه‌ها روشن گردد.

examining the themes of islamic teachings in the architectural inscriptions of the porticoes of the ahl al-bayt (as) shrine)a case study of the shrine of imam riḍā (as) in the timurid and safavid eras(

the shrine of ahl al-bayt (as) has always been of special interest throughout history due to the interest and devotion of muslims. in the meantime، the timurid and safavid governments، based on the testimony of historians، had a great influence in terms of the greatness and extent of the sphere of influence and built many buildings in the ahl al-bayt (as) shrine. during the safavid era، many actions were taken to build، rebuild and expand the ahl al-bayt (as) shrine in iran and iraq، and they left behind valuable buildings. the architecture of ahl al-bayt (as) shrine complex includes various spaces، among which the portico space has a special place.  for this reason، the timurid and safavid governments have built many porticoes in ahl al-bayt shrine. just as the architecture of this period originated from islamic concepts، it is assumed that its inscriptions، as the highest type of decoration، originated from islamic teachings. the purpose of this research is to identify the influence of islamic teachings on the formation of the inscriptions of the portico of the shrine of ahl al-bayt (pbuh)، and also to answer how islamic teachings influence the formation of the architectural inscriptions of the portico of the ahl al-bayt، as well as to reinterpret their themes. in this research، due to the convenient access to the shrine of imam riḍā (a.s.)، three porticoes in darul ḥifāẓ and darul salām from the timurid era and one portico in darul fayḍ from the safavid era were examined and analyzed in order to clarify the islamic teachings of the inscriptions.