امام هادی(ع) و مواجهه با آرای کلامی عامه

در دوران امامت امام هادی(ع) عامة مردم موضوعات کلامی‌ جنجال‌برانگیزی مطرح می‌کردند که با باورهای صحیح اسلامی ناسازگار بود و امام هادی(ع) به تبیین و تصحیح آن‌ها پرداختند. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی در پی بررسی مواجهه ایشان با برخی آرای کلامی عامه برآمده است. در این تحقیق، مواجهة امام هادی(ع) با آرای کلامی عامه در چهار مسئله: تشبیه و تنزیه‏(صفات خبریه)، جبر انسان‌ها، حدوث و قِدم قرآن و جانشینی پیامبرs بررسی شده است. یافته‌ها حاکی است: 1. در تشبیه و تنزیه‏، عامه یا تصویری جسمانی از آن‌ها ارائه می‌کردند یا با جمود بر ظواهر آن‌ها، از تبیین عقلی آن‌ها فرو می‌ماندند. امام هادی(ع) هر دو رویکرد را نقد و معنای معقول و منطبق بر محکمات قرآن بیان کرده‌اند. 2. در مسئله جبر و اختیار، عامه به جبر باورمند شدند و انسان‌ها را در هدایت و ضلالت و اعمال‌شان فاقد اختیار پنداشتند. امام(ع) آیات هدایت و ضلالت را مَجاز دانسته و با نفی خلق افعال توسط خداوند، اختیار را اثبات کرده است. 3. در مسئلة خلق قرآن، برخی عامه معتقد بودند که قرآن کلام خداوند و غیرمخلوق است، برخی دیگر به حدوث قرآن باورمند شدند. امام(ع) ورود به این مسئله را «فتنه» دانسته‌ و از آن برحذر داشته‌اند. البته احتمالا بتوان از کلام ایشان دلالت تضمنی حدوث قرآن را فهمید. 4. در مسئله جانشینی پیامبرs عامه با استناد به حدیثی از پیامبر(ص) معتقدند امت اسلام بر بیعت با ابوبکر اجماع کردند. امام هادیg صحت استدلال به آن را زمانی صحیح دانسته‌اند که برخی از امت با برخی دیگر در مخالفت نباشند.

imam hādi (as) and confronting ahl al-sunnat's theological opinions

during the imamate of imam hādi (as)، ahl al-sunnah raised controversial theological issues that were incompatible with correct islamic beliefs، and imam hādi (as) clarified and corrected them. this research is trying to analyze imam's encounter with some ahl al-sunnat's theological opinions in a descriptive and analytical method. in this research، the encounter of imam hādi (as) with ahl al-sunnat's theological opinions has been investigated in four issues: tashbīh (assimilation، anthropomorphism) and tanzih (elimination of anthropomorphic)، jabr (predetermination of man's action by allah) of humans، the newness and antiquity of the qur'an، and the succession of the prophet (pbuh). the findings indicate: 1. in analogy and contrast، ahl al-sunnah either presented a physical image of them، or by focusing on their appearances، they failed to explain them rationally. imam hādi (as) has criticized both approaches and expressed their reasonable meaning in accordance with the qur'an. 2. in the issue of predestination and free will، ahl al-sunnah believed in predestination and thought that humans lack free will in their guidance، misguidance، and actions. imam (as) has considered the verses of guidance and misguidance as metaphors، and by denying the creation of actions by allah the almighty، he has proved free will. 3. regarding the issue of the creation of the qur'an، some of the ahl al-sunnah believed that the qur'an is the word of allah the almighty and not created. others believed in ḥuduth (the newness) of the qur'an. imam (as) considered entering into this issue as sedition and warned against it. of course، it is possible to understand the implicit meaning of the qur'an from his words. 4. in the issue of the succession of the prophet (pbuh)، ahl al-sunnah، citing a hadith from of the prophet (pbuh)، believe that the islamic ummah agreed on the pledge of allegiance to abu bakr. imam hādi (as) considered the validity of the argument to be correct when some members of the ummah do not disagree with others.