تحلیل جامعه‌شناختی مضامین اجتماعی در غزلیات محتشم کاشانی و لسانی شیرازی از مکتب وقوع

شعر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی و اجتماعی، قابلیت بازتاب ارزش‌ها، باورها و حتی مشکلات جامعه را دارد. اگرچه اصلی‌ترین رسالت شعر وقوع که در اوایل سدة دهم هجری در ایران رایج شد، بیان واقعیات روابط عاشقانه است؛ امّا این روابط واقعی در بستر شرایط و مسائل اجتماعی شکل می‌گیرند و متاثر از آن‌ها هستند. بنابراین مضامینی چون فقر، ظلم، نابرابری و نارضایتی اجتماعی در کنار باورها و ارزش‌های رایج در جامعه، در این نوع شعر نمود یافته و این شعر را به منبعی مهم برای تحلیل اجتماعی و شناخت دقیق جامعة ایران در دورة صفوی تبدیل کرده‌اند. این پژوهش به دنبال تحلیل و تبیین مضامین اجتماعی مطرح شده در غزلیات دو تن از شاعران برجستة مکتب وقوع یعنی محتشم کاشانی و لسانی شیرازی است که با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده‌های آن از طریق بررسی اسناد و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده است. مطابق یافته‌های این تحقیق، مهم‌ترین مضامین اجتماعی که در غزلیات هر دو شاعر، قابل توجه هستند، عبارتند از: خرافات و باورهای عامیانه از قبیل باور به چشم‌زخم، تاثیر افلاک بر سرنوشت انسان، نابرابری‌های اجتماعی و رواج معشوق مذکر در جامعه که در اثناء اشعار عاشقانه، بیان شده‌اند.

a sociological analysis of social themes in the ghazals of muhtasham kashani and lesani shirazi from the school of occurrence

as one of the most important cultural and social manifestations, poetry can reflect society's values, beliefs, and even its problems. although the primary mission of 'vaqui' poetry, which became popular in iran in the early 10th century ah, was to express the realities of romantic relationships, these relationships were shaped by social conditions and issues. therefore, themes such as poverty, oppression, inequality, and social dissatisfaction, along with shared beliefs and values, are reflected in this type of poetry, making it an essential source for social analysis and a precise understanding of iranian society during the safavid period. this research examines and explains the social themes in the ghazals of two prominent poets of the 'vaqui' school, mohtasham kashani and lesani shirazi. the present study used a descriptive-analytical approach, and data were collected by reading documents and consulting library sources. according to the findings of the current study, the most significant social themes in the ghazals of both poets include superstition and popular beliefs such as the belief in the evil eye and the influence of celestial bodies on human destiny, the prevalence of male beloveds in society, and social inequalities, which are expressed amidst the romantic poems