تحلیل اعتبار شروط الحاقی به عقد در حقوق ایران و فقه امامیه

بحث درباره امکان و امتناع الحاق شرط جدید به عقد، مورد توجه فقها اعم از قدمای از ایشان و متاخرین بوده و همچنین توجه حقوق‌دانان ایرانی را نیز به خود جلب نموده است ولی کماکان اختلاف در میان نظرات، باقی است. به نظر می‌رسد این اختلاف ریشه در اختلاف نگاه صاحب‌نظران به تعریف شرط و ایضا در دید ایشان به کیفیت انشاء اعتباریات است. از این رو لازم به نظر می‌رسید که پس از گردآوری آراء مهم، طبقه‌بندی نوینی از این عناوین عرضه شود تا فهم عوارض مسئله سهل‌تر و پرداخت به مسئله پژوهش، ساده‌تر گردد. بدین مناسبت این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی منابع گردآمده از مطالعه کتابخانه‌ای آثار صاحب‌نظران پرداخته و پس از تشریح نظرات موافقان و مخالفان الحاق شرط به عقد و دسته‌بندی اقوال صاحب‌نظران از هر دو گروه، همچنین تنقیح ملاک متخذ مولفین درباره ضابطه ارتباط شرط و عقد، نتیجه می‌گیرد که شرط از آن رو که الزام و التزامی است که به نحو جعلی و قراردادی به عقدی مرتبط شده، می‌تواند بر عقدی که سابقا موجود بوده است، لاحق شود و در نتیجه‌ی این الحاق، لازم‌الوفا محسوب گردد. همچنین از آن رو که شرط ماهیتی اعتباری است، دخل و تصرف در ماهیات اعتباری در اختیار خالقان آن ماهیت خواهد‌بود. بنابراین همان اراده‌ای که خالق ماهیت حقوقی اصلی (عقد) بوده می‌تواند درباره لواحق به آن ماهیت (شروط الحاقی)، تصمیم بگیرد و قبض و بسط محتوای عقد را اراده کند.

the analysis of validity of supplementary conditions (addendum) to the contract, in iranian law and imāmiyya fiqh

the issue of possibility of adding a supplementary condition to the contract has been considered by jurists from the ancients to the later ones, as well as iranian lawyers. however, disagreement exists. it seems that this is rooted in the differences between experts' opinions regarding the condition and the quality of this credential creation. therefore, it is necessary to collect important ideas to introduce a new classification of these topics to reach a better understanding of the issue. accordingly, this article, using a descriptive-analytical method, examines the sources collected from studying the opinions of the supporters and opponents of adding a condition to the contract then categorizes the opinions of the experts from both groups and also expresses the criteria adopted by the authors about the connection between condition and contract. so, it is concluded that since the condition is an obligation linked to a contract, it can be added to a previously existing contract and as a result of this addition, it is considered binding. also, since the condition is a credential nature, any interference in this creature is in the authority of the parties. thus, those concluding the main contract are entitled to decide about supplementary conditions and contract scope.