معرفی و وضعیت‌سنجی جریان‌های اسلامی «طریقت منزل» و «هدا پار» در استان‌های «وان، ایغدیر، حکّاری، آغری» ترکیه

جوامع اسلامی شدیداً متاثر از جریان‌های دینی فعال خود بوده و شناخت این جریان‌ها می‌تواند نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای در نحوه تعامل با آن جوامع داشته باشد. کشور ترکیه یکی از مهم‌ترین همسایگان استراتژیکی ایران است که با فعالیت بیش از 50 جریان اسلامی در خود، یکی از اثرگذارترین کشورهای مسلمان در معادلات جهانی به‌شمار می‌رود. دو جریان اسلامی «منزل» و «هدا پار» ازجمله جریان‌های مشهور اسلامی ترکیه است که با توجه به ناشناخته بودن این جریان‌ها در ایران، پژوهش حاضر درصدد معرفی بیشتر آن‌ها به جامعه علمی ایران و وضعیت‌شناسی حضور آن‌ها در مناطق مرزی با ایران است. این تحقیق با رویکرد «توصیفی-تطبیقی» و با روش «تحلیل مضمون» اقدام به تحلیل داده‌های جمع‌آوری ‌شده به روش «کتابخانه‌ای» و «مصاحبه نیمه‌ساختار یافته» با بیش از 30 متخصص و یا فعال در فضای فرهنگی-دینی ترکیه نموده است و علاوه‌بر معرفی این دو جریان و مقایسه اجمالی آن‌ها، وضعیت حضور این دو جریان در چهار استان مرزی ترکیه با ایران یعنی وان، ایغدیر، آگری و حکّاری را مورد بررسی قرار داده است. براساس یافته‌های پژوهش، طریقت منزل حضور پررنگ‌تری در استان وان و آغری نسبت به استان‌های ایغدیر و حکاری دارد و گروه هدی پار در تمامی مناطق مرزی حضور پررنگی داشته، ولی با حرکت به سمت شمال ترکیه و کم‌رنگ شدن سویه «کردینگی»، از فعالیت آن‌ها کاسته می‌شود. عنوان «منزل» عنوان مشترکی مابین یکی از زیرشاخه‌های گروه «هدا پار» و «طریقت منزل» است، در حالی‌که این دو جریان اسلامی از حیث منشا مکانی، رهبران و اولویت‌های سیاسی و دینی کاملاً با هم تفاوت دارند. طریقت منزل دارای ساختاری دینی‌تر، سازمانی‌تر و اقتصادی‌تر از گروه هداپار است. هداپار در اولین انشقاق به دو گروه «منزل» ، «عیلیم » تقسیم شد، که هم اکنون یکی از زیرشاخه‌های گروه «عیلیم» داعیه‌دار عنوان «هداپار» بوده و به لحاظ مناسبات سیاسی به ایران نزدیک است. توجه به دغدغه‌های دینی، توجه به اصل کردینگی، گستردگی در تمامی مناطق استان‌های مرزی در قالب درنک، خوابگاه و کتابخانه ازجمله وجوه مشترک دو جریان «طریقت منزل» و «هداپار» است.

introduction and assessment of the islamic movements tarikat manzil and hüda-par in the provinces of van, iğdır, hakkâri, ağrı in turkey

islamic societies are significantly influenced by their active religious movements, and understanding these movements can play a crucial role in determining how to interact with such societies. turkey, one of iran's most strategically important neighbors, is home to over 50 active islamic movements, making it one of the most influential muslim countries in global affairs. the two islamic movements, manzil and hüda-par, are among the well-known islamic currents in turkey. given the unfamiliarity of these movements in iran, the present research aims to introduce them more comprehensively to the iranian academic community and assess their presence in regions bordering iran. this study, with a descriptive-comparative approach and using the thematic analysis method, analyzes data collected through library research and semi-structured interviews with over 30 experts and cultural-religious activists in turkey. in addition to introducing and briefly comparing these two movements, the study examines their presence in the four turkish provinces bordering iran: van, iğdır, ağrı, and hakkâri. according to the research findings, the manzil movement has a stronger presence in the van and ağrı provinces compared to iğdır and hakkâri, while the hüda-par group has a significant presence in all border regions. however, as one moves toward northern turkey, where the kurdish identity diminishes, their activities also decrease. the term manzil is shared between a sub-branch of the hüda-par group and the manzil movement, although these two islamic movements differ significantly in terms of geographical origin, leadership, and political and religious priorities. the manzil movement has a more religious, organizational, and economic structure than the hüda-par group. hüda-par initially split into two groups: manzil and ilim. currently, one of the sub-branches of the ilim group claims the title of hüda-par and is politically closer to iran. common features of the tarikat manzil and hüda-par movements include their focus on religious concerns, attention to the principle of kurdish identity, and their widespread presence in all border provinces in the form of religious centers, dormitories, and libraries.