ارزیابی جهش شهری وجهات مستعد توسعه‌ی شهر با تاکید بر مخاطره زلزله (مطالعه موردی: شهر زنجان)

رشد و توسعه ی شهری و تغییرات صورت گرفته در کاربری اراضی شهری جز جدایی ناپذیر برنامه ریزی برای توسعه پایدارند. پژوهش حاضر در نظر دارد، رشد و جهش شهری را برای شهر زنجان از بعد زمانی و توزیع مکانی بر اساس مخاطره طبیعی زلزله ارزیابی کند. بدین منظور ابتدا با استفاده از تصاویر ماهواه‌ای سری لندست، نقشه‌های کاربری اراضی شهری برای سال‌های 1986 تا 2020 مورد ارزیابی قرار گرفت و نقشه‌های تغییرات کاربری اراضی شهر زنجان بدست آمد. در مرحله بعد با توجه به اهمیت زلزله در شهر زنجان تعداد زلزله‌های رخ داده در محدوده مورد مطالعه تا شعاع 200 کیلوکتری با استفاده از نرم‌افزار gis مورد بررسی قرار گرفت و در مرحله نهایی با استفاده از دو مدل ahp و fuzzy و استفاده از پارامترهای مهم همچون عمق، قدرت، فاصله از کانون، شیب، ارتفاع و نوع سازه‌های ساختمانی نقشه‌های پهنه‌بندی خطر زلزله در محدوده شهر حاصل شد. نوع تحقیق در این پژوهش کاربردی و به لحاظ روش و ماهیت توصیفی-تحلیلی است. نتایج نهایی نشان می‌دهد که رشد مساحتی شهر زنجان طی سال‌های 1986 تا 2020 روند افزایشی (بیش از دویست درصد) داشته ‌است به‌طوری‌که رشد وسعت مناطق شهری از 17.56 کیلومترمربع به 50.65 کیلومترمربع رسیده ‌است و نتایج حاصل از مطالعه آماری زلزله‌ها نشان می‌دهد که در دوره مورد بررسی در بازه صد سال اخیر در شعاع 200 کیلومتری شهر زنجان، 276 زلزله رخ‌داده است که کمترین آنها 3.4 ریشتر و بیشترین آنها 7.4 ریشتر و میانگین زلزله‌های رخ‌داده 4.5 ریشتر بوده است. براساس نقشه های تولید شده از مدل های ahp و fuzzy محدوده مورد مطالعه از نظر احتمال خطر وقوع زلزله در پهنه با خطر بالا واقع شده است. مستعدترین جهت توسعه ی شهر زنجان به سمت جنوب و جنوب غرب می باشد.

evaluation of the urban leap of areas prone to city development with an emphasis on earthquake risk (case study: zanjan city)

urban growth and development and changes in urban land use are inseparable parts of planning for sustainable development. the current research intends to evaluate the urban growth and leap for zanjan city from the time dimension and spatial distribution based on the natural earthquake risk. for this purpose, using landsat series satellite images, urban land use maps for the years 1986 to 2020 were evaluated and maps of land use changes in zanjan city were obtained. in the next stage, considering the importance of earthquakes in zanjan city, the number of earthquakes that occurred in the study area upto a radius of 200 kilometers was investigated using gis software, and in the final stage, using two models, ahp and fuzzy, and using from the important parameters such as depth, strength, distance from the epicenter, slope, height and type of building structures, earthquake risk zoning maps were obtained in the city limits. the type of research in this research is applied and descriptive-analytical in terms of method and nature. the finalresults show that the area growth of zanjan city during the years 1986 to 2020 has had an increasing trend (more than two hundred percent), so that the growth of urban areas hasreached from 17.56 square kilometers to 50.65 square kilometers. also, the results the result of the statistical study of earthquakes shows that in the last hundred years, 276 earthquakes occurred within a radius of 200 km of zanjan city, the lowest of which was3.4 on the richter scale, and the highest of which was 7.4 on the richter scale, and the average earthquakes were the data was 4.5 richter. based on the maps produced by ahpand fuzzy models, the studied area is located in a high risk zone in terms of the probability of earthquake occurrence. the most suitable direction for the development of zanjan city is towards the south and southwest.