ارزیابی تغییرات کاربری اراضی با تاکید بر تاثیرات کم‌آبی و با استفاده از سنجش از دور و gis (مطالعه موردی: استان بابل در کشور عراق)

پوشش و کاربری زمین بخش مهمی از عناصر سطحی زمین با ساختار فیزیکی و ویژگی های مرتبط با حیات انسانی است. پویایی پیچیده در ترکیب پوشش سطحی(زمین، آب و پوشش گیاهی) و نیز بین کاربری زمین و اقلیم، بر بروز تغییرات در سطح مناطق مختلف در مقیاسهای مکانی و زمانی تاثیر می گذارد. از این نظر، مبحث آب یکی از مولفه های اساسی پوشش سطحی زمین است که دارای اهمیت حیاتی برای متعادل نگه داشتن ساختار محیطی به منظور تامین تمام نیازهای بشری است. با این وجود، امروزه روند کم‌آبی در عراق متاثر از عوامل طبیعی و سیاسی به‌ویژه در بخش مرکزی و جنوبی آن تشدید یافته است. در این راستا، تحقیق حاضر روند تغییرات کاربری و پوشش اراضی در استان بابل در مرکز کشور عراق را ارزیابی نموده و تغییر و تحولات صورت گرفته در وضعیت منابع آب سطحی این منطقه را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. تحقیق حاضر مبتنی بر طبقه‌بندی نظارت‌شده تصاویر ماهواره‌ای محدوده استان بابل عراق بوده و در این راستا از تصاویر سنجنده etm+ ماهواره لندست 7 سال 2003، تصاویر سنجنده oli tirs ماهواره لندست 8 سال 2013 و ماهواره لندست 9 سال 2023 بهره گرفته شده و تکنیک حداکثر احتمال بر روی آن‌ها به انجام رسیده است. بر اساس نتایج، در طی دوره ده ساله اول (2013 2003) گستره آب‌های سطحی منطقه از 729.44 کیلومتر مربع به 174.14 کیلومتر مربع کاهش یافته است که به معنای کاهش وسعت 76.13 درصدی این گروه از اراضی می‌باشد. در دوره دوم ده ساله نیز (2013 2023-) وسعت آب‌های سطحی افزایش یافته است و از 174.14 کیلومتر مربع به 825.61 کیلومتر مربع رسیده است. نتایج تحقیق چنین مشخص نموده است که عواملی از قبیل توسعه اراضی مسکونی و رشد ساخت وسازهای شهری و عوامل اقلیمی بهعنوان فاکتورهای اصلی تغییر کاربری اراضی در سطح استان بابل مطرح بوده اند و علت و منشا تغییرات کاربری اراضی صورت گرفته در استان بابل فقط کمبود آب نیست.

evaluation of land use changes with an emphasis on the water scarcity impacts and using remote sensing and gis (case study: babylon province، iraq)

land use and land cover (lulc) is an important part of the surface elements of the earth with physical structure and characteristics related to human life. the complex dynamicsin the arrangement of surface cover (land, water and vegetation) as well as between land use and climate affect the process of changes in the surface of different regions in spatialand temporal scales. in this regard, water is one of the basic components of the earth'ssurface cover, which is of vital importance to keep the environmental structure balancedto meet all human needs. nevertheless, the water scarcity trend has intensified in iraq dueto natural and political factors, especially in its central and southern parts. accordingly,the current research has evaluated the trend of land use changes in the babylon provincein the center of iraq, and specifically, the changes in its surface water status have beenstudied. our research is based on the supervised classification of satellite images of babolprovince, iraq, and in this regard, etm+ sensor images of landsat 7 satellite in 2003,oli-tirs sensor images of landsat 8 satellite in 2013 and landsat 9 satellite in 2023were used and the maximum likelihood technique was performed on them. according tothe results, during the first ten-year period (2003-2013), the surface water area hasincreased from 174.14 km2 to 729.44 km2. in the second ten-year period (2013-2023), theextent of surface water has increased from 729.44 km2 to 825.61 km2. the results of theresearch have determined that factors such as the development of residential lands andthe growth of urban constructions and climatic factors have been mentioned as the mainfactors of land use change in babylon province, and the cause and origin of land usechanges in babyl province is not only water scarcity.