نقد الگوی نظم و آشوب در دفترهای شعری «طفلی به نام شادی» و «نامه‌ای به آسمان» شفیعی کدکنی، با رویکرد نشانه‌شناسی فرهنگی یوری لوتمان

نشانه‌شناسی فرهنگی رویکردی در جهت پی‌جویی فرهنگ به‌کار می‌رود؛ از این رو خوانش متون ادبی می‌تواند در این مسیر مهم راهگشا باشد. این پژوهش با بهره‌گیری از الگوی نظم و آشوب لوتمان، به روش تحلیل کیفی و با استفاده از مطالعا کتابخانه‌ای مفهوم فرهنگ و عناصر آن را در دو دفتر شعری «طفلی به نام شادی» و «نامه‌ای به آسمان» از محمدرضا شفیعی کدکنی بررسی می‌کند. اهمیت بازنمایی تعامل فرهنگ، پادفرهنگ و نافرهنگ را در شعر شاعر برجسته نموده، چیستی سازوکارهای نظم و آشوب را در سپهر نشانه‌ای شعر تبیین می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که رمزگان‌های فرهنگی، پادفرهنگی و نافرهنگی در شعر شفیعی کدکنی از طریق تعامل یا تقابل، نظم و آشوب را شکل می‌دهند. تعامل فرهنگ با پادفرهنگ به ایجاد آشوب، فروپاشی نظم قدیم، و شکل‌گیری نظم نوین فرهنگی منجر می‌شود؛ در حالی که نافرهنگ یا آشوب ایجاد می‌کند یا نظم قدیم را حفظ می‌کند. فرهنگ شعری شفیعی کدکنی نظامی سیال و نیمه‌باز است که از طریق گفت‌وگومندی با پادفرهنگ، معنا را بازسازی کرده، هویت فرهنگی را پویا می‌سازد. این فرایند، شاعر را به‌عنوان کنشگری معرفی می‌کند که ضمن تعامل دوسویه با دیگری پادفرهنگی، به بازآفرینی فرهنگ و مقاومت در برابر بحران‌های هویتی می‌پردازد. در نهایت، شعر شفیعی کدکنی فضایی برای بازتولید معنا و حفظ پویایی فرهنگی است.

a critique of the order and chaos model in the poetry collections tefli be nām-e shādi (a child named joy) and name-i be āsmān (a letter to the sky) by shafiei kadkani, based on yuri lotman's cultural semiotics approach

cultural semiotics is an approach employed to trace and interpret culture; thus, the reading of literary texts can play a crucial role in this endeavor. this study utilizes yuri lotman's model of order and chaos, employing qualitative analysis and library based research, to examine the concept of culture and its components in two poetry collections, tefli be nām e shādi (a child named joy) and name i be āsmān (a letter to the sky), by mohammad reza shafiei kadkani. the study highlights the significance of representing the interaction among culture, subculture, and counterculture in the poet's work and elucidates the mechanisms of order and chaos within the semiotic sphere of his poetry. findings reveal that cultural, subcultural, and countercultural codes in shafiei kadkani's poetry, through their interaction or opposition, constitute order and chaos. interaction between culture and subculture leads to chaos, the collapse of the old order, and the formation of a new cultural order; whereas counterculture either generates chaos or preserves the old order. shafiei kadkani's poetic culture is characterized as a fluid and semi open system that reconstructs meaning through dialogical engagement with subculture, thereby fostering a dynamic cultural identity. this process positions the poet as an agent who, through reciprocal interaction with the subcultural 'other,' participates in cultural re creation and resistance against identity crises. ultimately, shafiei kadkani's poetry offers a space for the reproduction of meaning and the maintenance of cultural vitality.