بازنمایی حیات حضرت زهرا (س) در روایت سیره نگاران شیعی در قرن ششم و هفتم هجری (مطالعه موردی: روایت محمد بن حسین رازی در کتاب نزهة الکرام )

اهمیت نسب و جایگاه معنویِ خاندان پیامبر(ص) سبب ظهور گونه سیرهنگاری و شرح‌حالنگاری درباره معصومین(ع) و اهل بیت(ع) شد. هرچند، در تمامی این سیرهها، زندگانی ائمه(ع) روایت میشد ولی علمای شیعی در قرون مختلف، همواره از یک زاویه به ابعاد مختلف حیات معصومین(ع) نمینگریستند. یکی از این تفاوتها و تغییرات در این متون، مربوط به حیات حضرت زهرا(س) است. از اینرو، مطالعه نحوه بازنمایی مولفان شیعی در قرون مختلف از حیات فاطمه زهرا(س) میتواند جنبههای مختلف زندگانی ایشان را شناسایی کند. در این مقاله، قصد بر آن بود که نحوه خوانش محمد بن حسین رازی، یکی از متکلمان و مورخان مشهور شیعی در سده ششم و ابتدای هفتم هجری را از حیات حضرت زهرا(س) مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. پرسش برآمده از این مسئله آن بود که رازی از کدام زوایا زندگانی حضرت فاطمه(س) به ویژه سیره سیاسی ایشان را روایت و تحلیل کرد؟ انتخاب رازی از آن رو اهمیت دارد که هنوز، ویژگیهای شرح‌حالنگاری درباره ائمه(ع) در سده ششم و ابتدای هفتم هجری مورد مطالعه همهجانبه قرار نگرفته است. پس، نتایج این تحقیق، می تواند شناخت ما را از میراث شیعه در این قرون افزایش دهد. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد رازی با نگرش فرازمینی به ذکر معجزات در حیات فردی حضرت زهرا(س) بسنده کرد. اما نگرش زمینی و مادی در توصیف او از زندگانی سیاسی حضرت فاطمه(ع) غلبه داشت. مشکله اصلی رازی در ترسیم حیات سیاسی فاطمه‌ زهرا(س)، رفع ابهامات و بطلان استدلال‌های مدعیان فرق درخصوص فدک از طریق کاربست روش‌های کلامی، فقهی، حدیثی و به ویژه تاریخی بود.

the representation of the life of hazrat zahra (as) in thenarration of shia biographers in the 6th and 7th centuries ah(case study: mohammad ibn hossein rāzi’s narration in nozhat al-kirām)

the significance and spiritual status of the family of prophet of islam (pbuh) caused the emergence of a kind of biography writing about the infallible imams of shi’ism. although in the entire of the biographies, the writers dealt with the life of shia imams, the shia scholars have not closed to various dimensions of the imams’ lives from a unique perspective all over the past centuries. one of the differences between such works is how they narrated the life of hazrat zahra (as). therefore, scrutinizing shia scholars’ method of dealing with the issue in different centuries can shed light on various aspects of her life. this study tried to explore the mohammad ibn hassan rāzi’s perspective on the life of hazrat zahra. the scholar is a brilliant historian and kalam scholar (mutakallim) who lived in the 6th and early 7th centuries ah. the question of the research was that what aspects of the life of hazrat zahra and her political behavior have been narrated and analyzed by mohammad ibn hossein rāzi. doing research on rāzi’s narration is significant since various features of writing biographies on the infallible imams in the 6th century is under-researched and the previous studies are not comprehensive. the findings of this study can contribute to the better understanding and knowing of the heritage of shi’ism over the past centuries. the results showed that rāzi only took a metaphysical approach towards the issue of miracles occurred during the life of hazrat zahra, but when dealing with her political life, his dominant approach was materialistic one. the main problem of rāzi in his description of hazrat zahra’s life have been explicating the existing ambiguities and rejecting the argumentations of scholars of other islamic sects regarding fadak. to this end, he relied on various methods of kalam, hadith and jurisprudence and, especially, history.