دگرگونی مولفه‌های تربیتی در دوره سلجوقی و نوزایی فرهنگ در عصر ایلخانان

سلجوقیان تحوّلی ژرف را در بنیان‌های فرهنگی و اجتماعی ایران به وجود آوردند. آنان هرچند با برکناری آل‌بویه و رویارویی با تشیع و فرقه اسماعیلیه، بر تعارضات فکری افزودند؛ ولی با میدان دادن به فرهیختگان ایرانی، زمینه‌ساز بازسازی فرهنگ بومی شدند. این نوشتار با هدف بازشناسی ساختار نظام تربیتی عصر سلجوقی، درصدد است با رویکرد توصیفی تحلیلی و «روش کتاب‌خانه‌ای» به این پرسش پاسخ دهد که تاسیس نظامیه‌ها چگونه بر مولفه‌های فرهنگی دوره سلجوقی تا ایلخانی تاثیر گذاشت؟ فرض می‌شود که آموزش کارکنان دیوانی برای خدمت به نظام سیاسی، موجب از بین رفتن برخی از جنبه‌های پویای تعلیم و تربیت پیشین گردید. این بررسی نیز نشان می‌دهد: هرچند تعصب ورزی و برخی خام‌اندیشی‌ها، سیمای فرهنگ عصر سلجوقی را تیره کرد؛ ولی نظامیه‌ها حاصل اندیشه دیوان‌سالاران ایرانی و تداوم طبیعی و تاریخی موسسات پیش از خود بود و سهم زیادی در انتقال دانش و مواریث فرهنگی به عصر ایلخانی داشت.

the transformation of educational components in the seljuk period and the renaissance of culture in the ilkhanid era

the seljuks brought about a deep transformation in the cultural and social foundations of iran. although they added to the intellectual conflicts by removing the boyeh family and confronting shiism and the ismaili sect; but by giving field to iranian intellectuals, they became the ground for the reconstruction of local culture. this article with the aim of recognizing the structure of the educational system of the seljuk era tries to answer this question with a descriptive-analytical approach and library method how the establishment of the nizamiyeh affected the cultural components especially education from the seljuk period to the ilkhanid period? it is assumed that the training of civil servants to serve the political system caused the destruction of some dynamic aspects of previous education. this review also shows: although bigotry darkened the culture of the seljuk era; but the nizamiehs were the result of the thought of iranian bureaucrats and the natural and historical continuity of the institutions before them. these schools had a great contribution in transferring knowledge and cultural heritage to the ilkhanid era.