ارزیابی مرمت و فن‌شناسی آرایه‌های کاشی گنبدهای صفوی اصفهان از ابتدا تا‌ کنون (مطالعه موردی: گنبد مسجد جامع عباسی، مسجد شیخ لطف‌الله و مدرسه چهارباغ)

بقای آرایه‌های کاشی گنبدهای دوره‌ی صفوی در اصفهان تا به امروز بر همکاری متعهدانه صنعتگران، معماران و هنرمندان این عرصه استوار بوده است. با توجه به روند پیچیده‌ی ساخت و مرمت آرایه‌های کاشی معرق گنبدها، دانش و مهارت زیادی از پخت کاشی و گچ تا شیوه‌ی اجرای هنرمندانه‌ی کاشی معرق، تهیه و عمل‌آوری ملاط و دوغاب گچ و نیز تسلط به دانش هندسه در این روند نیاز است. با توجه به ارزش‌های تاریخی، معنوی و زیبایی‌شناسی سه گنبد مورد مطالعه که نماد شهر اصفهان نیز محسوب می‌شوند، این پژوهش تلاش دارد با تکیه بر روند و ارزیابی مرمت آرایه‌های کاشی معرق این گنبدها از گذشته تا کنون، گامی در جهت حفاظت و نگاهداشت بهتر این گنبدها بردارد. از این رو، در روند این پژوهش و با استفاده از روش مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی، اطلاعاتی در راستای شناخت و بهبود فن مرمت کاشی و روش‌های رفع اشکالات آن گردآوری شده و از نتایج حاصل از تحلیل این داده‌ها در راستای مباحث مرمت کاشی گنبد و جلوگیری از آسیب جدی به آن‌ها در آینده بهره گرفته شده است. نتایج تحقیق نشان داد که دقت نظر در روند مرمت و تحلیل خطاها در طول این فرایند شامل ساخت کاشی، تهیه ملاط و نصب کاشی‌ها، کمک شایانی به مرمت اصولی با کمترین خطا در آرایه‌های کاشی گنبدهای تاریخی و در نتیجه حفاظت بهتر از این شاهکارها می‌نماید. از مهم‌ترین عواملی که در پیشبرد اصلاح روند مرمت و جلوگیری از زمان‌بر‌ شدن اجرا تاثیرگذار است، وجود طرح جامع مرمتی، پلان مدیریتی، نظارت مستمر، تشکیل کارگروه تخصصی و مشاوره با کارشناسان رشته‌های مختلف مرتبط و دوری از آزمون و خطاست.

research paperevaluation of the restoration and technology of tile decorations of safavid domes in isfahan from the beginning to the present (case study: dome of the abbasi grand mosque, sheikh lotfollah mosque, chaharbagh school)

the survival of the mosaic tile arrays of safavid-era domes in isfahan has been based on the committed cooperation of craftsmen, architects, and artists in this field. there is a great deal of knowledge and skill, from the baking of tiles and plaster to the artistic execution of mosaic tiles, the preparation and processing of mortar and plaster slurry, and mastery of geometry, concerning the complex process of constructing and restoring the mosaic tile arrays of the domes. given the historical, spiritual, and aesthetic values ​​of the three domes under study, which are also considered symbols of the city of isfahan, this research attempts to take a step toward-better protection and preservation of these domes. these studies, relying on the process and evaluation of the restoration of the mosaic tile arrays of these domes from the past to the present, have been carried out to understand and improve the restoration technique and eliminate its problems based on library studies, field methods, and data description and analysis in line with the discussions of dome tile restoration and preventing serious damage in the future. the results of the research show that careful attention to the restoration process and analysis of errors in all stages of tile making, mortar preparation, and tile installation contribute significantly to a principled restoration with minimal errors in the tile arrays of historical domes, and as a result, better protection of these masterpieces. among the most important factors that are effective in improving the restoration process and preventing the implementation from becoming time-consuming are the existence of a comprehensive restoration plan, a management plan, continuous supervision, forming a group and consulting with experts from various related fields, and avoiding trial and error.