مطالعه و تحلیل فنون اجرایی نقوش برجسته در محوطه میراث جهانی تخت‌جمشید با استفاده از مدل‌سازی سه‌بعدی و پردازش تصویر

تخت‌جمشید به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین محوطه‌های باستان‌شناختی ایران، نماد عظمت فرهنگی و هنری دوره هخامنشی است. هنر حجاری و آرایه‌های معماری این دوره با بهره‌گیری از تجربیات و دانش فرهنگ‌های گوناگون، شیوه‌ای نوین و هنرمندانه را خلق کرده است که در نقوش برجسته سنگی تخت‌جمشید نمود یافته‌اند. این نقوش به دلیل ظرافت و دقت اجرا، توجه پژوهشگران بسیاری را به خود جلب کرده و پرسش‌هایی در خصوص ارزش‌های هنری و روش‌های اجرایی آن‌ها مطرح ساخته‌است. این پژوهش با هدف تحلیل فنون اجرایی نقوش برجسته تخت‌جمشید، به مستندسازی نمونه‌هایی از این نقوش در پلکان شرقی کاخ آپادانا و پلکان شمالی کاخ شورا پرداخته است. برای مستندسازی و تهیه مدل‌های سه‌بعدی نقوش برجسته، از روش‌های پیشرفته فتوگرامتری، با تاکید ویژه بر فناوری فتو‌اسکن، استفاده شد و تصاویر به‌وسیله نرم‌افزارهای تخصصی agisoft، 3d zephyr و reality capture پردازش گردید. نتایج این پژوهش بخشی از فرایند خلق این آثار هنری را آشکار می‌کند که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است. همچنین، کارایی روش مستندسازی مبتنی بر فتوگرامتری در استخراج داده‌های دقیق فنی و هنری مورد تایید قرار گرفت. این روش نه‌تنها امکان تحلیل دقیق‌تر جزئیات نقوش برجسته و تناسبات هندسی آن‌ها را فراهم می‌سازد، بلکه به درک عمیق‌تری از ارزش‌های هنری این آثار و جایگاه آن‌ها در تاریخ هنر کمک می‌کند. این رویکرد می‌تواند الگویی ارزشمند برای پژوهش‌های آینده در زمینه مستندسازی و استحصال داده‌های فنی و هنری نقوش برجسته تاریخی باشد.

investigation and analysis of the technical methodologies employed in creating stone reliefs at the persepolis world heritage site through 3d modeling and image processing

persepolis, as one of iran's most prominent archaeological sites, symbolizes the grandeur of the achaemenid empire's culture and art. the stone carving art and architectural ornaments of this era, drawing from the experiences and knowledge of various cultures, created a novel and artistic style that is evident in the stone reliefs of persepolis. due to the delicacy and precision of these reliefs, they have attracted the attention of many researchers, raising questions about their artistic values and execution methods. this study aims to analyze the execution techniques of persepolis' reliefs by documenting examples of these reliefs on the eastern staircase of apadana palace and the northern staircase of the treasury palace. to document and create 3d models of the reliefs, advanced photogrammetry methods, with a particular emphasis on photo-scanning technology, were employed. images were processed using specialized software such as agisoft, 3d zephyr, and reality capture. the results of this study reveal a part of the creation process of these artworks that has been less explored until now. furthermore, the effectiveness of the photogrammetry-based documentation method in extracting precise technical and artistic data is confirmed. this method not only enables a more detailed analysis of the reliefs' intricacies and geometric proportions but also contributes to a deeper understanding of their artistic values and their place in the history of art. this approach can serve as a valuable model for future research in the field of documenting and extracting technical and artistic data from historical stone reliefs.